Shloka 1
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
अपन क्रा बछ। सं: त>र्योधिकशततमो< ध्याय: ब्रह्माजी और भगीरथका संवाद
Yudhiṣṭhira uvāca—dānaṃ bahuvidhākāraṃ śāntiḥ satyam ahiṃsitām | svadāra-tuṣṭiś ca uktā te phalaṃ dānasya caiva yat | tapobalāt paraṃ kiṃ nu balaṃ bhavati te mate | yadi tapasyā api kiṃcid utkṛṣṭaṃ sādhanam asti, tan me vyākhyātuṃ arhasi ||
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “ท่านปิตามหะ ผู้เป็นอาวุโสสูงสุด ท่านได้พรรณนาทานนานาประการ พร้อมทั้งสันติ ความสัตย์ และอหิงสา อีกทั้งสั่งสอนให้ยินดีพอใจในภรรยาของตน และได้อธิบายผลแห่งทานแล้ว ในทัศนะของท่าน พลังใดเล่าที่สูงกว่าพลังอันเกิดจากตบะ? และหากยังมีวัตรปฏิบัติใดที่ประเสริฐยิ่งกว่าตบะ ก็ขอท่านโปรดแสดงให้เราทั้งหลายเข้าใจโดยชัดแจ้งเถิด”
गौतम उवाच
Educational Q&A
The verse frames a hierarchy of dharmic practices—charity, peace, truth, non-violence, and marital fidelity—and asks whether austerity (tapas) surpasses them, or whether an even higher discipline exists. It sets up an ethical inquiry into what most powerfully transforms character and leads to spiritual merit.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma as ‘Grandfather’ and, after hearing teachings on dāna and allied virtues, requests a deeper explanation about the greatest source of strength—tapas—and any practice superior to it.