Shloka 5
नहुषोपाख्यानम्—दीपदान-धूप-बलीकर्म-प्रशंसा
Nahūṣa Episode and the Commendation of Lamp-Gifting and Household Offerings
दीपदान, समस्त उपकरणोंसहित अन्नदान, बलिकर्म एवं नाना प्रकारके स्नान- अभिषेक आदि पूर्ववत् चालू थे। देवलोक तथा मनुष्यलोकमें विद्वानोंने जो सदाचार बताये हैं, वे सब महामना देवराज नहुषके यहाँ होते रहते थे ।। ते चेद् भवन्ति राजेन्द्र ऋद्ध्यन्ते गृहमेधिन: । धूपप्रदानैर्दीपैश्न नमस्कारैस्तथैव च,राजेन्द्र! गृहस्थके घर यदि उन सदाचारोंका पालन हो तो वे गृहस्थ सर्वथा उन्नतिशील होते हैं, धूपदान, दीपदान तथा देवताओंको किये गये नमस्कार आदिसे भी गृहस्थोंकी ऋद्धि-सिद्धि बढ़ती है
Bhīṣma uvāca: dīpadānaṃ, samastopakaraṇasahitam annadānaṃ, balikarma ca nānāprakārasya snāna-abhisheka-ādayaḥ pūrvavat pravartamānā āsan. devaloke manuṣyaloke ca vidvadbhiḥ ye sadācārāḥ proktāḥ, te sarve mahāmanā devarāja-nahuṣasya gṛhe satataṃ pravartante sma. te ced bhavanti rājendra, ṛddhyante gṛhamedhinaḥ; dhūpapradānaiḥ dīpaiś ca namaskārais tathaiva ca.
ภีษมะกล่าวว่า— การถวายประทีป การให้ทานอาหารพร้อมเครื่องประกอบทั้งปวง พิธีบลี (เครื่องสังเวย) และการอาบน้ำชำระกับพิธีอภิษेकนานาประการ ล้วนดำเนินไปดังเดิม. ขนบธรรมเนียมอันงามที่บัณฑิตกำหนดไว้ทั้งในเทวโลกและมนุษยโลกนั้น ทั้งหมดถูกปฏิบัติอยู่เนืองนิตย์ในเรือนของพระราชาผู้มีใจสูง คือพระนหุษะ. ข้าแต่ราชันผู้ประเสริฐ หากธรรมจรรยาเหล่านี้มีอยู่ในเรือนใด คฤหัสถ์ในเรือนนั้นย่อมรุ่งเรืองเจริญงอกงามรอบด้าน; และด้วยการถวายธูป การถวายประทีป ตลอดจนการนอบน้อมบูชาแด่เทพทั้งหลาย ความมั่งคั่งและความสำเร็จของคฤหัสถ์ย่อมเพิ่มพูนขึ้น.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that a householder’s steady observance of sadācāra—charity (especially food-giving), regular worship through lamps and incense, offerings (bali), and purificatory rites—leads to ṛddhi (flourishing) and overall uplift. Prosperity is presented as the ethical fruit of disciplined domestic dharma rather than mere accumulation.
Bhishma, instructing Yudhiṣṭhira, cites the exemplary household of King Nahusha, where learnedly approved customs in both divine and human spheres were continuously practiced. He then generalizes the point: when such practices are maintained in a home, householders prosper, and devotional acts like incense, lamps, and salutations further increase their well-being.