Shloka 34
ईषदुच्छवसमानस्तु कृच्छात् संस्तभ्य पन्नग: । उत्ससर्ज गिरं मन्दां मानुषीं पाशपीडित:,उस समय बन्धनसे पीड़ित होकर धीरे-धीरे साँस लेता हुआ वह साँप बड़ी कठिनाईसे अपनेको सँभालकर मन्दस्वरसे मनुष्यकी वाणीमें बोला
īṣad ucchvasamānas tu kṛcchrāt saṃstabhya pannagaḥ | utsasarja giraṃ mandāṃ mānuṣīṃ pāśa-pīḍitaḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “ขณะนั้น งูผู้ถูกบ่วงรัดทรมาน หายใจแผ่วเบาอย่างยากลำบาก แล้วฝืนประคองตนไว้ ก่อนจะเปล่งวาจาแผ่วต่ำเป็นภาษามนุษย์”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how bondage and pain can subdue arrogance and bring forth measured, truthful speech; restraint (pāśa) becomes a catalyst for humility and moral reflection.
A serpent, bound by a noose and struggling to breathe, gathers himself with difficulty and then speaks softly in human language, as narrated by Bhīṣma.