Shloka 9
ययाति–दौहित्रसंवादः
Yayāti and the Grandsons: Discourse on Lokas, Dāna, and Satya
अरुन्तुरदं परुषं तीक्षणवाचं वाक्कण्टकैर्वितुदन्तं मनुष्यान् । विद्यादलक्ष्मीकतमं जनानां मुखे निबद्धां निर्क्रतिं वहन्तम्,जो स्वभावका कठोर हो, दूसरोंके मर्ममें चोट पहुँचाता हो, तीखी बातें बोलता हो और कठोर वचनरूपी काँटोंसे दूसरे मनुष्यको पीड़ा देता हो, उसे अत्यन्त लक्ष्मीहीन (दरिद्र या अभागा) समझे। (उसको देखना भी बुरा है; क्योंकि) वह कड़वी बोलीके रूपमें अपने मुँहमें बँधी हुई एक पिशाचिनीको ढो रहा है
aruṇtura-daṃ paruṣaṃ tīkṣṇa-vācaṃ vāk-kaṇṭakair vitudantaṃ manuṣyān | vidyād alakṣmī-katamaṃ janānāṃ mukhe nibaddhāṃ nirkratiṃ vahantam ||
ศักระตรัสว่า “ผู้ใดมีสันดานกระด้าง ทิ่มแทงจุดอ่อนไหวของผู้อื่น กล่าววาจาแหลมคม และทรมานมนุษย์ด้วยถ้อยคำดุจหนาม ผู้นั้นพึงรู้ว่าเป็นผู้ไร้ลักษมีที่สุดในหมู่คน เพราะเขาเที่ยวแบก ‘ยักษิณี’ ที่ถูกผูกไว้ในปากของตน—ในรูปของวาจาขมขื่น—แม้เพียงเห็นก็เป็นอัปมงคล”
शक्र उवाच
Educational Q&A
Harsh, piercing speech that hurts others is a mark of deep inauspiciousness and inner poverty; ethical living includes restraint and sweetness of speech, since words can wound like weapons.
Śakra (Indra) is instructing about moral conduct by identifying the cruel, sharp-tongued person as the most unfortunate, using vivid imagery that such a person carries a bound demoness in the mouth—i.e., bitter speech itself becomes a malevolent force.