Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Ruru–Pramadvarā: Lineage, Fosterage, Betrothal, and the Snakebite Crisis (Ādi Parva, Adhyāya 8)

निरानन्दकरी तेषां बन्धूनां मुक्तमूर्थजा । व्यसुरप्रेक्षणीया सा प्रेक्षणीयतमाभवत्‌,उस सर्पके डँस लेनेपर वह सहसा पृथ्वीपर गिर पड़ी। उसके शरीरका रंग उड़ गया, शोभा नष्ट हो गयी, आभूषण इधर-उधर बिखर गये और चेतना लुप्त हो गयी। उसके बाल खुले हुए थे। अब वह अपने उन बन्धुजनोंके हृदयमें विषाद उत्पन्न कर रही थी। जो कुछ ही क्षण पहले अत्यन्त सुन्दरी एवं दर्शनीय थी, वही प्राणशून्य होनेके कारण अब देखनेयोग्य नहीं रह गयी

nirānandakarī teṣāṃ bandhūnāṃ muktamūrdhajā | vyasuraprekṣaṇīyā sā prekṣaṇīyatamābhavat ||

ด้วยเส้นผมที่คลายกระจาย นางกลับเป็นเหตุให้ญาติพี่น้องสิ้นความรื่นรมย์และจมสู่ความโศกา ครั้นไร้ลมหายใจ นางก็ไม่ควรแก่การมองอีกต่อไป; ผู้ซึ่งเมื่อครู่ยังงามยิ่งและควรชมยิ่ง บัดนี้กลับกลายเป็นภาพแห่งความเศร้า

निरानन्दकरीcausing sorrow (lit. causing lack of joy)
निरानन्दकरी:
Karta
TypeAdjective
Rootनिरानन्दकर (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
तेषाम्of those
तेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
बन्धूनाम्of (her) kinsmen/relatives
बन्धूनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootबन्धु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
मुक्तमूर्धजाwith loosened hair
मुक्तमूर्धजा:
Karta
TypeAdjective
Rootमुक्तमूर्धज (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
व्यसुःlifeless, without vital breath
व्यसुः:
Karta
TypeAdjective
Rootव्यसु (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
अप्रेक्षणीयाnot fit to be looked at
अप्रेक्षणीया:
Karta
TypeAdjective
Rootअप्रेक्षणीय (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
साshe
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रेक्षणीयतमाmost beautiful/most worth seeing
प्रेक्षणीयतमा:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रेक्षणीयतम (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
अभवत्became/was
अभवत्:
Karta
TypeVerb
Rootभू (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada

शौनक उवाच

Ś
Śaunaka
B
bandhu (kinsmen/relatives)

Educational Q&A

The verse highlights impermanence: beauty and vitality can vanish instantly, leaving grief for one’s family. Ethically, it points to the real human cost of harm—suffering is not isolated to the victim but spreads through kinship networks.

A woman who was moments earlier very beautiful is now lifeless, with loosened hair, and her condition becomes a sorrowful sight for her relatives. Śaunaka describes the emotional impact on the family and the stark change from living beauty to death.