Shloka 34
Adhyāya 71: Kaca and the Saṃjīvanī-vidyā
Devayānī–Śukra Episode
चकारान्यं च लोक वै क्रुद्धो नक्षत्रसम्पदा । प्रतिश्रवणपूर्वाणि नक्षत्राणि चकार य: । गुरुशापहतस्यापि त्रिशडुको: शरणं ददौ,उन्होंने ही कुपित होकर दूसरे लोककी सृष्टि की और नक्षत्र-सम्पत्तिसे रूठकर प्रतिश्रवण आदि नूतन नक्षत्रोंका निर्माण किया था। ये वे ही महात्मा हैं, जिन्होंने गुरुके शापसे हीनावस्थामें पड़े हुए राजा त्रिशंकुको भी शरण दी थी
kaṇva uvāca |
acakārānyaṃ ca lokaṃ vai kruddho nakṣatra-sampadā |
pratiśravaṇa-pūrvāṇi nakṣatrāṇi cakāra yaḥ |
guru-śāpa-hatasya api triśaṅkoḥ śaraṇaṃ dadau |
กัณวะกล่าวว่า—เมื่อกริ้ว เขาถอนพระกรุณาจากความรุ่งเรืองเดิมแห่งหมู่นักษัตร แล้วบังเกิดโลกอีกภพหนึ่งขึ้น และได้สร้างนักษัตรใหม่เริ่มด้วย “ประติศรวณะ” มหาตมะผู้นั้นเองยังประทานที่พึ่งแก่พระเจ้าตริศังกุ แม้เมื่อถูกคำสาปของอาจารย์กดทับอยู่ก็ตาม
कण्व उवाच
Educational Q&A
Even when someone is brought low by the consequences of a curse or error, a truly great person may still uphold dharma by offering protection and guidance. The verse also underscores that spiritual power (tapas) carries cosmic potency, but its highest expression is compassionate refuge rather than mere display.
Kaṇva describes the extraordinary deeds of a mighty sage: in anger he is said to have created another realm and instituted new constellations beginning with Pratiśravaṇa; and he is remembered for sheltering King Triśaṅku when the king suffered due to his teacher’s curse.