Shloka 27
आदि पर्व, अध्याय 67 — गान्धर्वविवाह-समयः
Duḥṣanta–Śakuntalā: Gandharva Marriage and Succession Condition
भूमौ भूमिपति: क्षेष्ठो देवाधिप इति स्मृतः । शरभो नाम यस्तेषां दैतेयानां महासुर:
vaiśampāyana uvāca |
bhūmau bhūmipatiḥ śreṣṭho devādhipa iti smṛtaḥ |
śarabho nāma yas teṣāṃ daiteyānāṃ mahāsuraḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—“บนแผ่นดิน กษัตริย์ผู้เป็นยอดในหมู่ราชาทั้งหลาย ถูกจดจำด้วยนาม ‘เทวาธิปะ’ (เจ้าแห่งเทพ). และในหมู่ไทตยะนั้น มีมหาอสูรนามว่า ‘ศรภะ’.” ตอนนี้วางกรอบว่าอำนาจกษัตริย์ในโลกเป็นผลสืบเนื่องจากสายกำเนิดและกรรมเดิม (สวภาวะ); ฉะนั้นผู้ครองแผ่นดินต้องระวัง—ความยิ่งใหญ่อาจมีเงาแห่งการทำลาย หากไม่ถูกยับยั้งด้วยธรรม.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse introduces a theme common in the Adi Parva: worldly sovereignty is intertwined with cosmic lineages. Great power (kingship) must be governed by dharma, because the same force that elevates a ruler can also carry Asuric tendencies—pride, aggression, and domination—unless disciplined by ethical restraint.
Vaiśampāyana begins a catalog-like account linking prominent human kings to earlier Daitya/Asura beings. This verse specifically notes that the foremost king is known by the title ‘Devādhipa’ and introduces Śarabha as a great Daitya/Asura, setting up identifications that follow in the surrounding passage.