Shloka 17
Śakuntalā-Janma-Nāmakaraṇa (Birth and Naming of Śakuntalā) | शकुन्तला-जन्म-नामकरणम्
सर्वा नक्षत्रयोगिन्यो लोकयात्राविधानतः । पैतामहो मुनिर्देवस्तस्य पुत्र: प्रजापति: । तस्याष्टौ वसव: पुत्रास्तेषां वक्ष्यामि विस्तरम्,लोक-व्यवहारका निर्वाह करनेके लिये वे सब-की-सब नक्षत्र-वाचक नामोंसे युक्त हैं। पितामह ब्रह्माजीके स्तनसे उत्पन्न होनेके कारण मुनिवर धर्मदेव उनके पुत्र माने गये हैं। प्रजापति दक्ष भी ब्रह्माजीके ही पुत्र हैं। दक्षकी कन्याओंके गर्भसे धर्मके आठ पुत्र उत्पन्न हुए, जिन्हें वसुगण कहते हैं। अब मैं वसुओंका विस्तारपूर्वक परिचय देता हूँ। धर, ध्रुव, सोम, अह, अनिल, अनल, प्रत्यूष और प्रभास--ये आठ वसु कहे गये हैं
sarvā nakṣatrayoginyo lokayātrāvidhānataḥ | paitāmaho munir devas tasya putraḥ prajāpatiḥ | tasyāṣṭau vasavaḥ putrās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ตามระเบียบแห่งการดำเนินไปของโลก พวกเขาทั้งหมดล้วนสัมพันธ์กับนามที่บ่งชี้นักษัตร (คฤหจันทร์) ทั้งสิ้น จากปิตามหะพรหมาได้บังเกิดฤๅษีเทวะนามว่า ธรรมะ และประชาบดีทักษะก็ยังนับเป็นโอรสของพรหมาเช่นกัน จากธิดาทั้งหลายของทักษะ ธรรมะมีโอรสแปดองค์ อันเลื่องชื่อว่า ‘วสุ’ บัดนี้เราจักพรรณนาโดยพิสดาร
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames divine genealogy as part of lokayātrā—an ordered cosmic-social continuity—suggesting that names, lineages, and classifications (like nakṣatras and Vasus) are not arbitrary but serve to stabilize ritual, time-reckoning, and moral-cosmic order under Dharma.
Vaiśampāyana transitions into a genealogical-cosmological account: he links certain beings with nakṣatra-based naming, identifies Dharma and Dakṣa as connected to Brahmā, and announces that Dharma’s eight sons—called the Vasus—will be described next.