Shloka 101
Duḥṣantasya Vana-praveśaḥ
King Duḥṣanta’s Entry into the Forest Hunt
आत्मानमव्ययं चैव प्रकृतिं प्रभवं प्रभुम् । पुरुष विश्वकर्माणं सत्त्वयोगं ध्रुवाक्षरम्
ātmānam avyayaṃ caiva prakṛtiṃ prabhavaṃ prabhum | puruṣaṃ viśvakarmāṇaṃ sattvayogaṃ dhruvākṣaram ||
ทาศะกล่าวว่า—พระองค์คืออาตมัน ผู้ไม่เสื่อมสูญ; พระองค์ยังคือปรกฤติ เป็นบ่อเกิดและเป็นเจ้าเหนือการกำเนิดทั้งปวง พระองค์คือปุรุษผู้สถิตภายใน เป็นวิศวกรรมะช่างแห่งจักรวาล เข้าถึงได้ด้วยสัทตวะโยคะ และเป็นอักษรอันมั่นคงไม่ผุพัง ด้วยเหตุนั้นจึงสรรเสริญพระองค์ด้วยนามมากมาย—อนันต์และไม่หวั่นไหว เป็นเทพ เป็นหงส์ผู้บริสุทธิ์ เป็นนารายณะ เป็นพระผู้เป็นเจ้า เป็นผู้ทรงค้ำจุน ไม่เกิดและไม่ปรากฏ เป็นสูงสุดและไม่แปรเปลี่ยน เป็นไกวัลยะอันเด็ดเดี่ยวเหนือคุณะทั้งปวง มีรูปเป็นสากล ไร้ปฐม ไร้กำเนิด และไม่เปลี่ยนแปลง แผ่ซ่านทั่วทุกแห่ง พระองค์คือปุรุษสูงสุด ปรมาตมัน—ผู้กระทำทุกสิ่งและเป็นปิตามหะแห่งสรรพสัตว์
दाश उवाच
Educational Q&A
The verse presents a unified vision of the Supreme: the same reality is described as the imperishable Self, the material ground (Prakṛti), the originating cause, and the sovereign inner ruler (Puruṣa). It teaches that the divine can be approached through sattva (purity/clarity) and is indicated by the imperishable syllable (often taken as Oṃ), while being known through many epithets that highlight transcendence, immanence, and cosmic agency.
The speaker Dāśa delivers a hymn-like description of the Supreme Being, listing key metaphysical identifiers and revered names (such as Nārāyaṇa and Haṃsa). The passage functions as a theological characterization within the story, emphasizing the Lord as creator, sustainer, and universal father of beings.