Shloka 1
भूमिभार-निवारणप्रसङ्गः (Bhūmibhāra-nivāraṇa-prasaṅgaḥ) — The Motif of Relieving Earth’s Burden
/ ऑपन--माज बछ। अकाल अष्टपञ्चाशत्तमो< ध्याय: यज्ञकी समाप्ति एवं आस्तीकका सर्पोंसे वर प्राप्त करना सौतिरुवाच इदमत्यद्भुतं चान्यदास्तीकस्यानुशुश्रुम । तथा वरैश्हन्द्रामाने राज्ञा पारिक्षितेन हि,उग्रश्रवाजी कहते हैं--शौनक! आस्तीकके सम्बन्धमें यह एक और अदभुत बात मैंने सुन रखी है कि जब राजा जनमेजयने उनसे पूर्वोक्त रूपसे वर माँगनेका अनुरोध किया और उनके वर माँगनेपर इन्द्रके हाथसे छूटकर गिरा हुआ तक्षक नाग आकाशमें ही ठहर गया, तब महाराज जनमेजयको बड़ी चिन्ता हुई
Śaunaka uvāca: Idam atyadbhutaṃ cānyad Āstīkasya anuśuśruma; tathā varaiḥ prārthyamāne rājñā Pārikṣitena hi.
เศานกะกล่าวว่า “เรายังได้ยินเรื่องอัศจรรย์ยิ่งอีกประการหนึ่งเกี่ยวกับอาสตีกะ: เมื่อพระเจ้าชนเมชัย ผู้สืบสายจากปรีกษิต ทรงเร่งเร้าให้อาสตีกะขอพร และเมื่ออาสตีกะกำลังจะทูลขอพรนั้น ตักษกะซึ่งหลุดจากหัตถ์ของอินทร์กลับค้างลอยอยู่กลางนภา ครั้นพระราชาทอดพระเนตรดังนั้น ก็ทรงถูกความกังวลลึกซึ้งครอบงำ”
शौनक उवाच
Educational Q&A
Even when one has power and ritual force on one’s side, dharma requires restraint and right intention. The episode highlights how a king’s anger-driven enterprise (the snake-sacrifice) meets a counterforce of ethical intervention through Āstīka’s boon, reminding that authority must yield to righteousness and wise counsel.
Śaunaka refers to a remarkable detail about Āstīka: as Janamejaya urges him to ask for a boon, Takṣaka—who had escaped Indra’s grasp—hangs in midair, and Janamejaya becomes anxious. This sets up the tension around whether Takṣaka will be destroyed by the sacrifice or spared through Āstīka’s requested boon.