Shloka 64

Jarītā–Śārṅgā-saṃvāda: Ākhu-haraṇa and the Approach of Agni (आखुहरणं अग्न्यागमनश्च)

Devanagari script

ऋषच्विग्भि: सहित: सर्वे: सदस्यैश्ष समन्वित:ः । तस्य सत्रे पपौ वह्नलि्विद्धादिश वत्सरान्‌,नृपश्रेष्ठ राजर्षि श्वेतकिका आचार-व्यवहार ऐसा ही था। वे दीर्घकालके पश्चात्‌ अपने यज्ञके सम्पूर्ण सदस्यों तथा ऋत्विजोंसहित देवताओंसे प्रशंसित हो स्वर्गलोकमें गये। उनके यज्ञमें अग्निने लगातार बारह वर्षोतक घृतपान किया था

Transliteration

Vaiśampāyana uvāca | ṛṣa-cvigbhiḥ sahitaḥ sarvaiḥ sadasyaiś ca samanvitaḥ | tasya satre papau vahnir ājyaṃ dvādaśa vatsarān, nṛpaśreṣṭha | dīrghakālāt paścāt saḥ sarvair ṛtvigbhiḥ saha devaiḥ praśastaḥ svargalokaṃ gataḥ |

Translation

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—กษัตริย์ผู้ประเสริฐนั้น พร้อมด้วยพราหมณ์ผู้ประกอบพิธีทั้งปวง และพร้อมด้วยหมู่สมาชิกแห่งสภาพิธี ได้ประกอบมหาสัตรยัญอันยิ่งใหญ่ ในสัตรนั้น ไฟศักดิ์สิทธิ์ได้ดื่มเนยใสอย่างต่อเนื่องตลอดสิบสองปี ครั้นกาลล่วงไปเนิ่นนานแล้ว เมื่อได้รับการสรรเสริญจากเหล่าเทพ และมีพราหมณ์ผู้ประกอบพิธีและผู้ร่วมบูชารายล้อม พระองค์ก็เสด็จไปสู่สวรรค์.

Word by Word

• {'Vaiśampāyana uvāca': 'Vaiśampāyana said', 'ṛtvij (ṛtvik)': 'a priest officiating in a Vedic sacrifice', 'ṛṣi': 'seer

• inspired sage', 'sadasya': 'member of the sacrificial assembly

• learned participant/judge in the rite', 'satra': 'a long sacrificial session, often extended over months/years', 'vahni / agni': 'fire

• the sacrificial fire, personified as Agni', 'pibati / papau': 'to drink

• (here) to consume offerings', 'ājya (ghṛta)': 'clarified butter offered into the fire', 'dvādaśa': 'twelve', 'vatsara': 'year', 'nṛpaśreṣṭha': 'best of kings', 'devaiḥ praśastaḥ': 'praised/approved by the gods', 'svargaloka': 'heavenly realm

• world of the gods', 'gataḥ': 'went

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Agni (Vahni)
• the ṛtvijas (officiating priests)
• the sadasyas (assembly members)
• the gods (devas)
• Svargaloka (heaven)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights disciplined adherence to Vedic dharma through sustained, properly supported sacrifice (satra). It presents divine approval and attainment of heaven as the fruit of long-term, orderly ritual conduct carried out with the full complement of priests and an informed assembly.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana describes a king’s extended sacrificial session in which Agni continuously consumes ghee for twelve years. After completing the rite, the king—accompanied by priests and participants and praised by the gods—goes to Svarga.