Shloka 5
Vasiṣṭhasya śokaḥ, Vipāśā–Śatadrū-nāmākaraṇam, Kalmāṣapādasya bhaya-prasaṅgaḥ (Ādi Parva 167)
प्रतिकर्तु नृपश्रेष्ठी यतमानो5डपि भारत । अभित: सो5थ कल्माषीं गड्कूले परिभ्रमन्
pratikartuṁ nṛpaśreṣṭhī yatamāno ’pi bhārata | abhitaḥ so ’tha kalmāṣī gaṅgākūle paribhraman janamejaya |
โอ ภารตะ แม้กษัตริย์ผู้ประเสริฐนั้นจะเพียรพยายามตอบโต้เพียงใด ก็ยังไม่อาจพบหนทางใดที่จะปราบฝ่ายตรงข้ามได้ด้วยกำลังแห่งกษัตริย์และอำนาจศัสตราเพียงอย่างเดียว ครั้นแล้ว โอ ชนเมชยะ กัลมาษปาทะได้พเนจรไปตามฝั่งคงคาและยมุนา เที่ยวไปมาอยู่เนืองนิตย์ จนมาถึงถิ่นฐานอันศักดิ์สิทธิ์ของพราหมณ์ ที่นั่น พระราชาผู้มีบุญญาธิการมิได้เห็นพราหมณ์ผู้ใดเลยที่มิได้ประพฤติพรหมจรรย์โดยถูกต้อง และมิได้ศึกษาเวทพร้อมทั้งเวทางคะตามธรรมเนียม
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Royal power and retaliation have limits; disciplined conduct (brahmacarya), learning (Veda and Vedāṅgas), and character create a form of authority that cannot be easily subdued by force. The verse highlights reverence for spiritual discipline and the ethical superiority of self-restraint over aggression.
A king called Kalmāṣapāda, unable to find a way to defeat his opponents through kṣatriya strength, wanders along the Gaṅgā and arrives at a sacred brāhmaṇa settlement, where he observes the brāhmaṇas’ strict brahmacarya and complete Vedic training.