Shloka 12
आदि पर्व — अध्याय 148: कुन्ती–ब्राह्मणसंवादः (दुःखमूल-प्रश्नः) / Kuntī and the Brahmin: Inquiry into the Root of Suffering
सुरड्भां विविशुस्तूर्ण मात्रा सार्थमरिंदमा: | ततः प्रताप: सुमहाञ्छब्दश्ैव विभावसो:,इसके पश्चात् उन्होंने उस घरके चारों ओर आग लगा दी। जब वह सारा घर अग्निकी लपेटमें आ गया, तब यह जानकर शत्रुओंका दमन करनेवाले पाण्डव अपनी माताके साथ सुरंगमें घुस गये; फिर तो वहाँ अग्निकी भयंकर लपटें उठने लगीं, भीषण ताप फैल गया। घरको जलानेवाली उस आगका महान् चट-चट शब्द सुनायी देने लगा। इससे उस नगरका जनसमूह जाग उठा। उस घरको जलता देख पुरवासियोंके मुखपर दीनता छा गयी। वे व्याकुल होकर कहने लगे
suraḍbhāṃ viviśus tūrṇaṃ mātrā sārtham ariṃdamāḥ | tataḥ pratāpaḥ sumahāñ chabdaś caiva vibhāvasoḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—เหล่าปาณฑพผู้ปราบศัตรูรีบพาพระมารดาเข้าไปในอุโมงค์ ครั้นแล้วเปลวไฟก็ลุกโชนรุนแรงยิ่งนัก เสียงแตกปะทุกรอบแกรบของอัคนีดังกึกก้องประหนึ่งคำประกาศว่าเรือนนั้นถูกเพลิงครอบงำสิ้นแล้ว; ท่ามกลางภยันตรายอันหนักหน่วง แผนหลบหนีที่วางไว้ด้วยความสำรวมก็เริ่มสัมฤทธิ์ผล
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
When faced with adharma and lethal treachery, preserving life through foresight and disciplined action can be a dharmic necessity. The verse highlights prudent self-protection without needless aggression, emphasizing restraint, planning, and responsibility toward one’s dependents (here, the mother).
As the house is set ablaze, the Pāṇḍavas, along with their mother, swiftly enter the prepared underground tunnel. The fire intensifies, and its loud crackling confirms the building is burning fiercely while they escape unseen.