Shloka 26
एकचक्रानिवासे ब्राह्मणगृहदुःखश्रवणम् | Hearing the Brāhmaṇa Household’s Distress at Ekacakrā
चरन् मार्गान् विजानाति नक्षत्रैविन्दते दिश: | आत्मना चात्मन: पञज्च पीडयन् नानुपीड्यते,“मनुष्य घूम-फिरकर रास्तेका पता लगा लेता है, नक्षत्रोंस दिशाओंको समझ लेता है तथा जो अपनी पाँचों इन्द्रियोंका स्वयं ही दमन करता है, वह शत्रुओंसे पीड़ित नहीं होता
caran mārgān vijānāti nakṣatrair vindate diśaḥ | ātmanā cātmanaḥ pañca pīḍayan nānupīḍyate ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “มนุษย์เมื่อเดินทางไปมา ย่อมรู้หนทาง; อาศัยดวงดาวย่อมรู้ทิศทาง. และผู้ใดใช้ตนเองข่มระงับอินทรีย์ทั้งห้า ผู้นั้นย่อมไม่ถูกศัตรูกดขี่.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Practical knowledge comes from experience (learning routes by travelling), and inner security comes from self-mastery: one who restrains the five senses through personal discipline becomes difficult for enemies to overpower.
Vaiśampāyana delivers a gnomic instruction (nīti-style counsel), using everyday examples—navigation by travel and by stars—to emphasize that disciplined control of the senses protects a person from external harm and hostility.