Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

भीमस्य जलान्वेषणं तथा वनविश्रान्तिः

Bhīma’s Search for Water and the Forest Halt

दुर्योधनो विकर्णश्न सुबाहुर्दीर्घलोचन:,उस समय दुर्योधन, विकर्ण, सुबाहु, दीर्घलोचन और दुःशासन बड़े क्रोधमें भरकर बाणोंकी वर्षा करने लगे। भारत! युद्धमें परास्त न होनेवाले महान धनुर्थर ट्रुपदने अत्यन्त घायल होकर तत्काल ही उन सबकी सेनाओंको अत्यन्त पीड़ित कर दिया। वे अलातचक्रकी भाँति सब ओर घूमकर दुर्योधन, विकर्ण, महाबली कर्ण, अनेक वीर राजकुमार तथा उनकी विविध सेनाओंको बाणोंसे तृप्त करने लगे

vaiśampāyana uvāca | duryodhano vikarṇaś ca subāhur dīrghalocanaḥ duḥśāsanaś ca te sarve krodhāviṣṭāḥ śarāsanāḥ śaravarṣaṃ pracakrire | tataḥ sa trūpado rājā mahādhanuḥ ajeyarathaḥ tair bāṇair abhisaṃvṛtaḥ kṣaṇenaiva tadā sarvāḥ senāḥ saṃpīḍya vyathayām āsa | sa cālātacakravad digbhyaḥ parivartamānaḥ duryodhanaṃ vikarṇaṃ mahābalaṃ karṇaṃ bahūn vīrān rājaputrān tathā teṣāṃ vividhāḥ senāḥ śaraiḥ santarpayām āsa ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ทุรโยธนะ วิกัรณะ สุพาหุ ทีรฆโลจนะ และทุหศาสนะ เมื่อถูกโทสะครอบงำ ก็เริ่มโปรยพายุศรลงมา ครั้นแล้วพระเจ้าทรุปทะ ผู้เป็นมหาธนูรธร มีรถศึกยากจะปราบในสนามรบ แม้ถูกศรของพวกนั้นแทงทะลุจนบาดเจ็บสาหัส ก็ยังในบัดดลกดดันและบีบคั้นกองทัพทั้งมวลของเขา เขาหมุนเวียนไปทุกทิศดุจคบเพลิงลุกโชนที่ถูกเหวี่ยงเป็นวง และทำให้ทุรโยธนะ วิกัรณะ กรรณะผู้ทรงพละ เหล่าโอรสกษัตริย์ผู้กล้า และหมู่ทหารนานาประเภท “อิ่ม” ด้วยศรของตน

दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
विकर्णःVikarna
विकर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootविकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सुबाहुःSubahu (one with good arms)
सुबाहुः:
Karta
TypeNoun
Rootसुबाहु
FormMasculine, Nominative, Singular
दीर्घलोचनःDirghalochana (long-eyed)
दीर्घलोचनः:
Karta
TypeNoun
Rootदीर्घ-लोचन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Duryodhana
V
Vikarṇa
S
Subāhu
D
Dīrghalocana
D
Duḥśāsana
K
Karṇa
D
Drupada (Trūpada)
A
arrows (śara)
B
bow (dhanus)
A
army/forces (senā)
A
alātacakra (whirling firebrand image)

Educational Q&A

The verse highlights two intertwined lessons: anger (krodha) propels warriors into relentless violence, while disciplined courage can remain effective even when wounded. Yet both operate within the severe framework of kṣatriya-dharma, where prowess and endurance are praised but the moral cost of wrath-driven combat is implicitly visible.

Duryodhana and his allies unleash a heavy arrow-shower. Drupada, though badly hurt, immediately counterattacks with exceptional skill, moving like a whirling firebrand and striking Duryodhana, Vikarṇa, Karṇa, many princes, and their troops with repeated volleys.