Shloka 57
Droṇa’s Ācārya-Dakṣiṇā: Capture of Drupada and Division of Pāñcāla (द्रोण-आचार्यदक्षिणा)
ततो<स्य दश्यमानस्य तद् विषं कालकूटकम् | हतं सर्पविषेणैव स्थावरं जड़मेन तु,उनके द्वारा डँसे जानेसे कालकूट विषका प्रभाव नष्ट हो गया। सर्पोंके जंगम विषने खाये हुए स्थावर विषको हर लिया
tato 'sya daśyamānasya tad viṣaṃ kālakūṭakam | hataṃ sarpaviṣaiṇāiva sthāvaraṃ jaḍamena tu |
ครั้นเมื่อเขาถูกกัดอยู่นั้น พิษกาลกูฏะภายในกายก็ถูกทำลายเสีย พิษของนาคซึ่งเป็นพิษอันเคลื่อนไหวได้ กลับเข้าครอบงำและลบล้างพิษอันนิ่งคงที่ซึ่งเขาได้รับมาก่อน
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how consequences can be altered by countervailing forces: even a deadly condition may be checked by an opposing agency. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s recurring motif that outcomes arise from complex interactions rather than a single cause.
A person who had been affected by the terrible Kālakūṭa poison is then bitten by snakes; their venom counteracts and destroys the earlier poison, removing its effect.