Shloka 29
Adhyāya 125: Raṅga-pradarśana — Arjuna’s Entry and Astric Demonstration (रङ्गप्रदर्शनम्)
वैशम्पायन उवाच (ऋषयस्तान् समाश्चास्य पाण्डवान् सत्यविक्रमान् | ऊचुः कुन्तीं च माद्रीं च समाश्वास्य तपस्विन: ।।
vaiśampāyana uvāca |
ṛṣayastān samāśvāsya pāṇḍavān satyavikramān |
ūcuḥ kuntīṃ ca mādrīṃ ca samāśvāsya tapaspinaḥ ||
subhage bālaputre tu na martavyaṃ kathaṃcana |
pāṇḍavān api neṣyāmaḥ kururāṣṭraṃ paraṃtapān ||
adharmeṣv arthajāteṣu dhṛtarāṣṭro hi lobhavān |
sa kadācit na varteta pāṇḍaveṣu yathāvidhi ||
kuntīyā vṛṣṇayo nāthāḥ kuntibhojas tathaiva ca |
mādrīyā balināṃ śreṣṭhaḥ śalyo bhrātā mahārathaḥ ||
bhartṛā tu maraṇaṃ sārthaṃ phalavannātra saṃśayaḥ |
yuvābhyāṃ duṣkaraṃ caitad vadanti dvijapuṅgavāḥ ||
mṛte bhartari yā sādhvī brahmacaryavrate sthitā |
yamaiś ca niyamaiḥ śrāntā manovākkāyajaiḥ śubhaiḥ ||
vratopavāsaniyamaiḥ kṛcchraiś cāndrāyaṇādibhiḥ |
bhūśayyāṃ kṣāralavaṇavarjanaṃ caikabhojanam ||
yena kenāpi vidhinā dehaśoṣaṇatatparā |
dehapoṣaṇasaṃyuktā viṣayair hata-cetanā ||
dehavyayena narakaṃ mahad āpnoty asaṃśayam |
tasmāt saṃśoṣayed dehaṃ viṣayā nāśam āpnuyuḥ ||
bhartaraṃ cintayantī sā bhartare nistarec chubhā |
tāritaś cāpi bhartā syād ātmā putras tathaiva ca ||
tasmāj jīvitam evaitad yuvayor vidyate śobhanam ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า ฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะได้ปลอบประโลมเหล่าปาณฑพผู้มั่นคงในวีรภาพ และยังให้ความอุ่นใจแก่กุนตีและมาทรี แล้วกล่าวว่า: “โอ สตรีผู้มีบุญวาสนา บุตรของท่านทั้งสองยังเยาว์วัย เพราะฉะนั้นอย่าได้ละทิ้งกายเป็นอันขาด เราจักพาปาณฑพผู้เผาผลาญศัตรูไปสู่แคว้นกุรุ ธฤตราษฏระโลภในทรัพย์ที่ได้มาด้วยทางอธรรม ดังนั้นเขาย่อมไม่ปฏิบัติต่อปาณฑพตามควรแก่ธรรมเนียม กุนตีมีผู้คุ้มครองคือวงศ์วฤษณีและพระราชากุนตีโภช ส่วนมาทรีมีพี่น้องคือศัลยะ มหารถีผู้ยิ่งใหญ่ เป็นเลิศในหมู่ผู้มีกำลัง การตายตามสามีถูกกล่าวว่าให้ผลใหญ่—ไม่ต้องสงสัย แต่สำหรับท่านทั้งสองนั้นยากยิ่ง ดังที่พราหมณ์ผู้ประเสริฐกล่าว เมื่อสามีของสตรีผู้มีศีลสิ้นไป นางตั้งมั่นในพรหมจรรย์ อ่อนล้าด้วยยามะและนิยามะ และด้วยวัตรอันเป็นมงคลแห่งใจ วาจา กาย—ด้วยพรต การอดอาหาร และข้อปฏิบัติอย่างกฤจฉระและจันทรายณะ นอนบนพื้น งดของด่างและเค็ม กินเพียงวันละครั้ง นางพยายาม ‘ทำกายให้แห้ง’ ด้วยวิธีใดก็ตาม เพื่อให้ตัณหาทางอินทรีย์ดับสูญ แต่สตรีผู้ถูกความเพลิดเพลินทำลายสติ มุ่งแต่บำรุงกาย ย่อมทำลายร่างมนุษย์นี้อย่างสูญเปล่า และแน่นอนจักถึงนรกใหญ่ เพราะฉะนั้นควรฝึกกายและ ‘ทำให้แห้ง’ เพื่อให้สิ่งแห่งความใคร่พินาศ ดังนี้ สตรีผู้เป็นมงคลซึ่งระลึกถึงสามีไม่ขาด ย่อมยกสามีให้พ้น และยังช่วยตนเองกับบุตรให้ข้ามพ้นด้วย ฉะนั้น การดำรงชีวิตอยู่จึงเป็นสิ่งสมควรสำหรับท่านทั้งสอง”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The seers argue that, though dying with one’s husband is praised as meritorious, Kuntī and Mādrī should preserve life for the sake of their young sons and the continuity of dharma. They emphasize disciplined widowhood—continence, austerity, and restraint of sense-desires—warning that indulgence and mere bodily nourishment leads to moral downfall and painful consequences.
After Pāṇḍu’s death, ascetic sages console Kuntī and Mādrī and advise them not to die. They promise to escort the Pāṇḍavas to the Kuru realm, caution that Dhṛtarāṣṭra will not treat them properly due to greed, and point to the women’s external supports (Vṛṣṇis, Kuntibhoja, and Śalya). They then outline an ideal of disciplined conduct for a virtuous widow and conclude that living on to protect and raise the children is the best course.