Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

पाण्डोः श्राद्धं, सत्यवत्याः वनगमनम्, बाल्यस्पर्धा च

Pāṇḍu’s Śrāddha, Satyavatī’s Withdrawal, and Childhood Rivalry

या: काश्चिज्जीवता शक्‍्या: कर्तुमभ्युदयक्रिया: । ता: सर्वा: समतिक्रम्य निमेषादिव्यवस्थिता:,जीवित पुरुषोंद्वारा अपने अभ्युदयके लिये जो-जो कर्म किये जा सकते हैं, उन समस्त सकाम कर्मोंको मैं त्याग दूँगा; क्योंकि वे सब कालसे सीमित हैं। अनित्य फल देनेवाली क्रियाओंके लिये जो सम्पूर्ण इन्द्रियोंद्वारा चेष्टा की जाती है, उस चेष्टाको भी मैं सर्वथा त्याग दूँगा; धर्मके फलको भी छोड़ दूँगा। अपने अन्तःकरणके मलको सर्वथा धोकर शुद्ध हो जाऊँगा

yāḥ kāścid jīvatā śakyāḥ kartum abhyudayakriyāḥ | tāḥ sarvāḥ samatikramya nimeṣād iva vyavasthitāḥ ||

ไวศัมปายนะกล่าวว่า “กิจทั้งหลายเพื่อความรุ่งเรืองในโลกที่ผู้มีชีวิตพึงกระทำได้—เราจะก้าวข้ามทั้งหมดนั้น แล้วตั้งมั่นดุจชั่วพริบตา เพราะกิจเหล่านั้นล้วนถูกจำกัดด้วยกาลเวลา”

याःwhich (those)
याः:
Karta
TypePronoun
Rootयद् (स्त्री. प्रातिपदिक: या)
FormFeminine, Nominative, Plural
काश्चित्some
काश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक: क)
FormFeminine, Nominative, Plural
जीवताby a living person / while living
जीवता:
Karana
TypeAdjective
Rootजीवत् (कृदन्त प्रातिपदिक; √जीव्)
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
शक्याःpossible
शक्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootशक्य (कृदन्त प्रातिपदिक; √शक्)
FormFeminine, Nominative, Plural
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Karma
TypeVerb
Root√कृ
FormInfinitive
अभ्युदयक्रियाःacts for prosperity/advancement
अभ्युदयक्रियाः:
Karta
TypeNoun
Rootअभ्युदय-क्रिया (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
ताःthose
ताः:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (स्त्री. प्रातिपदिक: ता)
FormFeminine, Accusative, Plural
सर्वाःall
सर्वाः:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Plural
समतिक्रम्यhaving overstepped / having passed beyond
समतिक्रम्य:
TypeVerb
Rootसम्+अति+√क्रम्
FormAbsolutive (Gerund)
निमेषात्than a blink (of an eye)
निमेषात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनिमेष (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative, Singular
इवas if / like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अव्यवस्थिताःunstable / not lasting
अव्यवस्थिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअ-व्यवस्थित (कृदन्त प्रातिपदिक; वि+अव+√स्था)
FormFeminine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana

Educational Q&A

The verse emphasizes vairāgya (detachment): actions pursued for worldly rise (abhyudaya) are time-bound and yield impermanent results, so one should transcend such striving and seek inner purification rather than clinging even to the fruits of dharma.

In Vaiśampāyana’s narration, a speaker (implied by the surrounding context) expresses a resolve to abandon all time-limited, desire-driven pursuits and to turn inward toward cleansing the mind—marking a shift from external achievement to spiritual purification.