Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

पाण्डोः प्रेतकार्य-सम्पादनम्

Pāṇḍu’s Funeral Rites and Public Mourning

मृग उवाच काममन्युपरीता हि बुद्धा विरहिता अपि | वर्जयन्ति नृशंसानि पापेष्वपि रता नरा:,मृगने कहा--राजन्‌! जो मनुष्य काम और क्रोधसे घिरे हुए, बुद्धिशून्य तथा पापोंमें संलग्न रहनेवाले हैं, वे भी ऐसे क्रूरतापूर्ण कर्मको त्याग देते हैं। बुद्धि प्रारब्धको नहीं ग्रसती (नहीं लाँध सकती) प्रारब्ध ही बुद्धिको अपना ग्रास बना लेता है (भ्रष्ट कर देता है)। प्रारब्धसे प्राप्त होनेवाले पदार्थोंको बुद्धिमान्‌ पुरुष भी नहीं जान पाता

mṛga uvāca kāma-manyu-parītā hi buddhā virahitā api | varjayanti nṛśaṃsāni pāpeṣv api ratā narāḥ |

กวางกล่าวว่า—“ข้าแต่พระราชา! แม้มนุษย์ผู้ถูกกามและโทสะครอบงำ ไร้ปัญญา และหมกมุ่นในบาป ก็ยังละเว้นการกระทำอันโหดเหี้ยมได้ ความทารุณเช่นนี้ แม้คนชั่วก็มักทอดทิ้งเสีย”

मृगःthe deer
मृगः:
Karta
TypeNoun
Rootमृग
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
कामby desire
काम:
Karana
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Instrumental, Singular
मन्युby anger
मन्यु:
Karana
TypeNoun
Rootमन्यु
FormMasculine, Instrumental, Singular
परीताःsurrounded, encompassed
परीताः:
TypeAdjective
Rootपरीत
FormMasculine, Nominative, Plural
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
बुद्धाःdevoid of understanding / deluded (lit. 'awakened' used ironically/idiomatically as 'not wise' in context)
बुद्धाः:
TypeAdjective
Rootबुद्ध
FormMasculine, Nominative, Plural
विरहिताःdeprived (of wisdom)
विरहिताः:
TypeAdjective
Rootविरहित
FormMasculine, Nominative, Plural
अपिeven
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
वर्जयन्तिavoid, shun
वर्जयन्ति:
TypeVerb
Rootवृज्
FormPresent, 3, Plural, Parasmaipada
नृशंसानिcruel (deeds)
नृशंसानि:
Karma
TypeAdjective
Rootनृशंस
FormNeuter, Accusative, Plural
पापेषुin sins, in evil acts
पापेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाप
FormNeuter, Locative, Plural
अपिeven
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
रताःengaged, devoted
रताः:
TypeAdjective
Rootरत
FormMasculine, Nominative, Plural
नराःmen
नराः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Plural

मृग उवाच

मृग (the deer)
राजन् (the king, addressed)

Educational Q&A

Even those dominated by desire and anger and inclined toward sin often still avoid outright cruelty; this highlights a baseline ethical boundary and urges the listener (the king) to refrain from pitiless actions as contrary to dharma.

A deer addresses a king and offers moral counsel, arguing that ruthless cruelty is so blameworthy that even morally compromised people tend to shun it—thereby admonishing the king toward restraint and compassion.