Shloka 18
Ādi-parva 109: Pāṇḍu’s Forest Hunt and Kiṃdama’s Curse (पाण्डोर्मृगयावृत्तान्तः—किंदमशापः)
संस्कारै: संस्कृतास्ते तु व्रताध्ययनसंयुता: । श्रमव्यायामकुशला: समपद्यन्त यौवनम्,उन्होंने ही उनके सब संस्कार कराये। फिर वे ब्रह्मचर्यव्रतके पालन और वेदोंके स्वाध्यायमें तत्पर हो गये। परिश्रम और व्यायाममें भी उन्होंने बड़ी कुशलता प्राप्त की। फिर धीरे-धीरे वे युवावस्थाको प्राप्त हुए
saṃskāraiḥ saṃskṛtās te tu vratādhyayanasaṃyutāḥ | śramavyāyāmakuśalāḥ samapadyanta yauvanam ||
เมื่อได้รับการขัดเกลาด้วยพิธีสังสการตามครรลองแล้ว พวกเขาก็ตั้งมั่นในพรหมจรรย์และเพียรศึกษาเวท ทั้งชำนาญในความเพียรและการฝึกกาย ครั้นแล้วจึงค่อย ๆ ก้าวสู่ยามเยาว์วัย
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ideal of upbringing: external rites (saṃskāras) must be matched by inner discipline—brahmacarya, sustained study, and trained endurance—so that youth is entered with character, competence, and self-control.
Vaiśampāyana describes the young princes after their rites of passage: they commit themselves to vows and Vedic study, become proficient in hard work and exercise, and in due course reach youth.