Shloka 12
Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow
रथमारोप्य ता: कन्या भीष्म: प्रहरतां वर: । आहूय दान कन्यानां गुणवद्भ्य: स्मृतं बुध:,राजन! वे शक्तिशाली तो थे ही, उन्होंने उस समय स्वयं ही समस्त कनन््याओंका वरण किया। इतना ही नहीं, प्रहार करनेवालोंमें श्रेष्ठ वीरवर भीष्मने उन कन््याओंको उठाकर रथपर चढ़ा लिया और समस्त राजाओंको ललकारते हुए मेघके समान गम्भीर वाणीमें कहा --दिद्वानोंने कन्याको यथाशक्ति वस्त्राभूषणोंसे विभूषित करके गुणवान् वरको बुलाकर उसे कुछ धन देनेके साथ ही कन्यादान करना उत्तम (ब्राह्म विवाह) बताया है। कुछ लोग एक जोड़ा गाय और बैल लेकर कन्यादान करते हैं (यह आर्ष विवाह है)
ratham āropya tāḥ kanyā bhīṣmaḥ praharatāṁ varaḥ | āhūya dānaṁ kanyānāṁ guṇavadbhyaḥ smṛtaṁ budhaiḥ ||
แล้วภีษมะ ผู้เลิศในหมู่นักรบ ได้อุ้มนางกุมารีเหล่านั้นขึ้นสู่รถศึกของตน ครั้นเรียกบรรดาพระราชาทั้งปวงและประกาศด้วยสุรเสียงลึกดุจเสียงฟ้าร้อง เขากล่าวถึงธรรมเนียมที่บัณฑิตจดจำไว้ว่า “ควรมอบกุมารีให้แก่บุรุษผู้มีคุณ—เมื่อประดับนางด้วยผ้าและเครื่องประดับตามกำลัง และมอบทานอันสมควรประกอบพิธี”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse invokes traditional dharma regarding kanyādāna: a bride should be given to a guṇavat (worthy, virtuous) groom, with adornment and appropriate gifts according to one’s capacity—presenting marriage as a regulated ethical rite rather than mere possession or power.
Bhīṣma physically places the maidens onto his chariot and challenges the rival kings, while simultaneously justifying the situation by citing the remembered rule of the wise about giving maidens to a worthy man—blending martial action with an appeal to normative tradition.