Shloka 18
Āṇīmāṇḍavya–Upākhyāna
The Account of Āṇīmāṇḍavya and the Birth of Vidura
असुखानामनाथानां तिर्यग्योनिषु वर्तताम् । स एव राजा सर्वेषां भूतानामभवत् पिता,दुःखी, अनाथ एवं पशु-पक्षीकी योनिमें पड़े हुए जीव--इन सब प्राणियोंका वे राजा शान्तनु ही पिताके समान पालन करते थे
asukhānām anāthānāṁ tiryagyonīṣu vartatām | sa eva rājā sarveṣāṁ bhūtānām abhavat pitā ||
แม้ผู้ทุกข์ยาก ไร้ที่พึ่ง และผู้เกิดอยู่ในครรภ์แห่งสัตว์และนกทั้งหลาย พระราชาพระองค์นั้นก็ทรงเป็นดุจบิดาของสรรพสัตว์ทั้งปวง กล่าวคือ ราชธรรมของศานตนุประกอบด้วยการอุปถัมภ์คุ้มครองด้วยเมตตา ต่อผู้ไร้กำลังในทุกภพชาติ
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse presents an ideal of rājadhrama: a king should act like a father to all beings, extending protection even to the suffering and helpless, including non-human creatures. Authority is justified by compassionate guardianship, not mere power.
Vaiśampāyana is describing King Śāntanu’s character and rule, emphasizing that his care and protection were so broad that even beings in animal and bird births are portrayed as receiving his paternal guardianship.