Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

नियोगप्रसङ्गः — The Niyoga Episode: Births of Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu, and Vidura

तमुवाचानवद्याड्री भर्तारं दीप्ततेजसम्‌ | अस्ति मे मानुषे लोके नरदेवात्मजा सखी,वृषभके समान विशाल नेत्रोंवाले महाराज! उस देवीने द्यो नामक वसुको वह शुभ गाय दिखायी, जो भलीभाँति हृष्ट-पुष्ट थी। दूधसे भरे हुए उसके थन बड़े सुन्दर थे, पूँछ और खुर भी बहुत अच्छे थे। वह सुन्दर गाय सभी सदगुणोंसे सम्पन्न और सर्वोत्तम शील-स्वभावसे युक्त थी। पूरवंशका आनन्द बढ़ानेवाली सम्राट! इस प्रकार पूर्वकालमें वसुका आनन्द बढ़ानेवाली देवीने अपने पति वसुको ऐसे सदगुणोंवाली गौका दर्शन कराया। गजराजके समान पराक्रमी महाराज! द्योने उस गायको देखते ही उसके रूप और गुणोंका वर्णन करते हुए अपनी पत्नीसे कहा--'यह कजरारे नेत्रोंवाली उत्तम गौ दिव्य है। वरारोहे! यह उन वरुणनन्दन महर्षि वसिष्ठकी गाय है, जिनका यह उत्तम तपोवन है। सुमध्यमे! जो मनुष्य इसका स्वादिष्ट दूध पी लेगा, वह दस हजार वर्षोतक जीवित रहेगा और उतने समयतक उसकी युवावस्था स्थिर रहेगी।' नृपश्रेष्ठ! सुन्दर कटि-प्रदेश और निर्दोष अंगोंवाली वह देवी यह बात सुनकर अपने तेजस्वी पतिसे बोली--'प्राणनाथ! मनुष्यलोकमें एक राजकुमारी मेरी सखी है”

vaiśampāyana uvāca | tam uvāca anavadyā drī bhartāraṁ dīptatejasam | asti me mānuṣe loke naradevātmajā sakhī |

แล้วนางผู้มีอวัยวะไร้มลทินก็กล่าวแก่สวามีผู้รุ่งเรืองว่า “ในโลกมนุษย์ ข้ามีสหายคนหนึ่ง เป็นธิดาแห่งพระราชา”

तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उवाचsaid/spoke
उवाच:
Kriya
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
अनवद्याblameless, faultless (woman)
अनवद्या:
Karta
TypeAdjective
Rootअनवद्य
FormFeminine, Nominative, Singular
भर्तारम्husband
भर्तारम्:
Karma
TypeNoun
Rootभर्तृ
FormMasculine, Accusative, Singular
दीप्ततेजसम्of blazing splendor
दीप्ततेजसम्:
Visheshana
TypeAdjective
Rootदीप्त-तेजस्
FormMasculine, Accusative, Singular
अस्तिthere is
अस्ति:
Kriya
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
मेmy
मे:
Sambandha
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular, First
मानुषेin the human
मानुषे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootमानुष
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
लोकेworld
लोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Locative, Singular
नरदेवात्मजाa king's daughter (princess)
नरदेवात्मजा:
Karta
TypeNoun
Rootनरदेव-आत्मज
FormFeminine, Nominative, Singular
सखीfriend
सखी:
Karta
TypeNoun
Rootसखी
FormFeminine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
T
the blameless lady (wife)
H
her radiant husband
A
a king’s daughter (female friend) in the human world

Educational Q&A

The verse foreshadows an ethical test: personal requests and attachments, when introduced into a situation of power and desire, can trigger actions whose consequences exceed the initial intention—highlighting the need for restraint and discernment (dharma).

The narrator reports that a blameless woman addresses her radiant husband and begins a request by mentioning that she has a friend in the human world who is a king’s daughter, preparing the next development of the episode.