अनुक्रमणिकाध्यायः (Anukramaṇikā Adhyāya) — Invocation, Narrator Frame, and Textual Scope
यदाश्रौषं कर्णमासाद्य मुक्त वधाद् भीम॑ कुत्सयित्वा वचोभि: । धनुष्कोट्या55तुद्य कर्णेन वीरं तदा नाशंसे विजयाय संजय,संजय! जब मैंने सुना कि वीर भीमसेन कर्णके पंजेमें फँस गये थे, परंतु कर्णने तिरस्कारपूर्वक झिड़ककर और धनुषकी नोक चुभाकर ही छोड़ दिया तथा भीमसेन मृत्युके मुखसे बच निकले। संजय! तभी मेरी विजयकी आशापर पानी फिर गया
yadāśrauṣaṁ karṇam āsādya mukta-vadhād bhīmaṁ kutsayitvā vacobhiḥ | dhanuṣkoṭyā tudya karṇena vīraṁ tadā nāśaṁse vijayāya sañjaya sañjaya ||
สัญชัย! ครั้นข้าได้ยินว่า วีรบุรุษภีมเสนะตกอยู่ในเงื้อมมือกรรณะแล้วก็ยังรอดพ้นจากความตาย—กรรณะเพียงกล่าวถ้อยคำดูหมิ่น ตำหนิ แล้วใช้ปลายคันศรจิ้มก่อนปล่อยไป—ในบัดนั้น ความหวังแห่งชัยชนะของข้าก็พังทลายลง
The verse highlights the tension between martial necessity and ethical restraint: mercy or adherence to a personal code in a critical moment can alter the course of conflict, and strategic outcomes may hinge on a warrior’s self-control as much as on strength.
The speaker reports hearing that Bhīma fell into Karṇa’s power but was not killed; Karṇa instead mocked him, lightly pricked him with the bow-tip, and released him. This act makes the speaker lose confidence in achieving victory.