Shloka 16
आभ्यन्तरध्यान-तत्त्वगणना-चतुर्व्यूहयोगः
Adhyaya 28
विनाकाशं जगन्नैव विना क्ष्मां वायुना विना तेजसा वारिणा चैव यजमानं तथा विना
vinākāśaṃ jagannaiva vinā kṣmāṃ vāyunā vinā tejasā vāriṇā caiva yajamānaṃ tathā vinā
ปราศจากอากาศ (อากาศธาตุ) โลกย่อมไม่มี; ปราศจากแผ่นดิน ปราศจากลม ปราศจากไฟ และปราศจากน้ำก็ฉันนั้น—และปราศจากยชามานะ (ผู้ประกอบยัญอันได้รับการสถาปนา) ก็ฉันนั้น. จักรวาลที่ปรากฏตั้งอยู่ด้วยสิ่งค้ำจุนเหล่านี้ ส่วนพระศิวะผู้เป็นปรมปติทรงเป็นฐานอันเหนือโลกของทั้งหมดนั้น।
Suta Goswami (narrating the Purva-Bhaga teachings to the sages of Naimisharanya, summarizing creation-support principles)
FAQs
It frames the cosmos as upheld by the five elements and sacred action (yajña via the yajamāna). Linga worship aligns the devotee (pashu) with these supports and leads the mind to the Pati who transcends them—Śiva, the ultimate ground of manifestation.
By listing what the world depends upon, the verse implies a hierarchy: the manifest world relies on elemental tattvas and ritual order, while Shiva-tattva is the transcendent source and regulator (Pati) in whom these supports arise and by whom they are governed, without being limited by them.
The verse highlights yajña through the necessity of the yajamāna—pointing to disciplined Vedic worship and consecrated agency. In a Shaiva reading, this becomes inner-yajña as well: Pāśupata-oriented self-discipline where the embodied pashu purifies bondage (pāśa) and offers the elements and senses into Śiva.