Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Cosmic Manifestation, Mahāmāyā’s Mandate, Varṇāśrama-Dharma, and the Unity of the Trimūrti

होमो मूलफलाशित्वं स्वाध्यायस्तप एव च / संविभागो यथान्यायं धर्मो ऽयं वनवासिनाम्

homo mūlaphalāśitvaṃ svādhyāyastapa eva ca / saṃvibhāgo yathānyāyaṃ dharmo 'yaṃ vanavāsinām

การบูชาไฟด้วยโฮมะ การดำรงชีพด้วยรากและผลไม้ การสวดศึกษาพระเวท และตบะ; พร้อมทั้งการแบ่งปันอย่างถูกต้องตามธรรมเนียม—นี่คือธรรมของผู้พำนักในป่า

होमःoblation; fire-offering
होमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मूल-फल-आशित्वम्subsisting on roots and fruits
मूल-फल-आशित्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + आशित्व (प्रातिपदिक; √अश् (धातु) + इत्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (मूलं च फलं च) इति द्वन्द्व + तदाशित्वम् (having as food)
स्वाध्यायःself-study (Vedic recitation)
स्वाध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वाध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तपःausterity
तपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
एवindeed; just
एव:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधारण (emphasis)
and
:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
संविभागःsharing; distribution
संविभागः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंविभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यथा-न्यायम्according to rule
यथा-न्यायम्:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + न्याय (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्यय (adverb) अर्थे ‘न्यायानुसारम्’
धर्मःduty; dharma
धर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अयम्this
अयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
वनवासिनाम्of forest-dwellers
वनवासिनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवनवासिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

Lord Kurma (Vishnu) instructing on varnashrama-dharma

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

H
Homa
S
Svadhyaya
T
Tapas
V
Vanaprastha (forest-dweller)

FAQs

Indirectly: it frames disciplined living (homa, svādhyāya, tapas, and righteous sharing) as purifying dharma, which traditionally prepares the mind for Self-knowledge (ātma-jñāna) taught elsewhere in the Purana’s higher instruction.

It emphasizes preparatory yogic disciplines—tapas (austerity), svādhyāya (sacred study/mantra-recitation), and regulated living—supporting inner steadiness that complements the Kurma Purana’s broader soteriology, including Shaiva-Vaishnava integrated practice.

By presenting a shared dharmic framework (austerity, study, sacrifice, and ethical distribution) rather than sectarian markers, it aligns with the Kurma Purana’s synthetic stance where devotion and discipline serve the one Supreme approached through Shiva-Vishnu unity.