काम्येष्टयः प्रायश्चित्तानि च (TS 2.3)
TS 2.3 functions as a deployable catalogue of targeted rites (kāmyeṣṭi) and corrective rites (prāyaścitta) that can be inserted into the Srauta calendar as needed. The text organizes efficacy through deity-selection (Āditya, Varuṇa, Indra, Agni-Soma, Bṛhaspati, etc.), offering-forms (caru, puroḍāśa, multi-kapāla structures), and bandhu-logic that ties social order (viś/ rāṣṭra/ sajāta cohesion), bodily integrity (āyus, indriya, prāṇa), and cosmic stability (dhruva, budhna–agra movement) to ritual geometry. Several units explicitly encode “repair” semantics: restoring radiance, releasing bonds, re-stabilizing community alignment, and reconstituting vitality. In the Shrauta year, these modules serve as a technical toolkit for the Adhvaryu to address contingencies—loss of standing, obstruction, illness-signs, or social fragmentation—while maintaining continuity with the larger yajña-system through standardized implements, altar-space movements, and mantra-vidhi coupling.
Mantra 1
अर्यम्णे चरुं निर् वपेत् सुवर्गकामस् । असौ वा आदित्यो ऽर्यमा । अर्यमणम् एव स्वेन भागधेयेन् उप धावति । स एवैनं सुवर्गं लोकं गमयति । अर्यम्णे चरुं निर् वपेद् यः कामयेत— दानकमा मे प्रजाः स्युर् इति । असौ वा आदित्यो ऽर्यमा । यः खलु वै ददाति सो ऽर्यमा । अर्यमणम् एव स्वेन भागधेयेन् उप धावति । स एव …
ผู้ปรารถนาสวรรค์ พึงหุงข้าวบูชา (จรุ) ถวายแด่อริยมัน; แท้จริงสุริยเทพองค์นั้นคืออริยมัน. เขาเข้าไปใกล้อริยมันด้วยส่วนแบ่งบูชาของตน แล้วอริยมันนั่นเองย่อมนำผู้นั้นไปสู่โลกสวรรค์. อีกทั้งผู้ใดปรารถนาว่า ‘ขอให้ประชาของข้าพเจ้าเป็นผู้ยินดีในการให้ทาน’ ผู้นั้นก็พึงหุงข้าวบูชาถวายแด่อริยมัน; สุริยเทพองค์นั้นคืออริยมัน; ผู้ใดให้ทาน ผู้นั้นแลคืออริยมัน. เขาเข้าไปใกล้อริยมันด้วยส่วนแบ่งบูชาของตน แล้วอริยมันนั่นเองย่อม…
Mantra 2
अस्मै दानकामाः प्रजाः करोति । दानकामा अस्मै प्रजा भवन्ति । अर्यम्णे चरुं निर्वपेद् यः कामयेत स्वस्ति जनताम् इयाम् इति । असौ वा आदित्यो ऽर्यमा । अर्यमणम् एव स्वेन भागधेयेनोपधावति । स एवैनं तद् गमयति यत्र जिगमिषति । इन्द्रो वै देवानाम् आनुजावर आसीत् । स प्रजापतिम् उपाधावत् । तस्मा एतम् ऐन्द्रम् आनुषूकम् एकादशकपालं निः …
เขาย่อมทำให้ประชาชนผู้ปรารถนาจะให้ทานเกิดขึ้นเพื่อผู้นี้ ประชาชนผู้ปรารถนาจะให้ทานย่อมเป็นของผู้นี้ ผู้ใดปรารถนาว่า “ขอให้เรามีสวัสดิภาพและแผ่ไปถึงหมู่ชน” ผู้นั้นพึงบูชาชารุ (ข้าวต้มบูชา) แด่อริยมัน แท้จริงสุริยะนั้นคืออาทิตยะและคืออริยมัน เขาเข้าไปหาอริยมันด้วยส่วนแบ่งอันเป็นของตนเอง และอริยมันนั่นเองย่อมนำผู้นี้ไปยังที่ที่เขาปรารถนาจะไป อินทราเคยเป็นผู้ติดตามของเหล่าเทพ เขาเข้าไปหาประชาปติ เพื่อเขานั้นพึง (บูชา) เครื่องบูชาแห่งอินทราแบบ “อานุษูกะ” เป็นขนมบูชาสิบเอ็ดกะปาละ …
Mantra 3
अवपत् तेनैवैनम् अग्रं देवतानाम् पर्य् अणयत् बुद्ʰनवती अग्रवती याज्यानुवाक्ये अकरोद् बुद्ʰनाद् एवैनम् अग्रम् पर्य् अणयत् यो राजन्य आनुजावरः स्यात् तस्मा एतम् ऐन्द्रम् आनुषूकम् एकादसकपालं निर् वपेत् इन्द्रम् एव स्वेन ब्ʰआगद्ʰएयेनोप द्ʰआवति स एवैनम् अग्रं समानानाम् परि णयति बुद्ʰनवती अग्रवती याज्यानुवाक्ये ब्ʰअवतो बुद्ʰनाद् एवैनम् अग्रम्
เขาถวายแล้ว; ด้วยสิ่งนั้นเองจึงนำผู้นั้นให้เวียนไปสู่เบื้องหน้าแห่งเหล่าเทพ. ในบทสวดบูชาและบทสวดตาม เขาจัดให้มีคำว่า ‘มีฐานราก, มีความเป็นผู้นำหน้า’. จากฐานรากนั้นเองเขานำผู้นั้นให้เวียนไปสู่ความเป็นผู้นำหน้า. หากกษัตริย์ (ราชันยะ) ผู้หนึ่งเป็นผู้น้องและอยู่ในฐานะต้องตามผู้อื่น พึงถวายขนมบูชา ๑๑ แผ่น แด่อินทระ ชนิดที่เรียกว่า ‘อานุศูกะ’. เขาเข้าไปใกล้อินทระด้วยส่วนแบ่งบูชาของตน แล้วอินทระนั่นเองย่อมนำเขาให้เป็นผู้นำหน้าในหมู่ผู้เสมอกัน. คำว่า ‘มีฐานราก, มีความเป็นผู้นำหน้า’ มีอยู่ในบทสวดบูชาและบทสวดตาม; จากฐานรากนั้นเองจึงนำผู้นั้นไปสู่ความเป็นผู้นำหน้า…
Mantra 4
परि णयति । आनुषूको भवत्य् । एषा ह्य् एतस्य देवता । य आनुजावरः समृद्ध्यै । यो ब्राह्मण आनुजावरः स्यात् । तस्मा एतं बार्हस्पत्यम् आनुषूकं चरुं निर्वपेत् । बृहस्पतिम् एव स्वेन भागधेयेनोपधावति । स एवैनम् अग्रं समानानाम् परि णयति । बुध्नवती अग्रवती याज्यानुवाक्ये भवतो । बुध्नाद् एवैनम् अग्रम् परि णयति । आनुषूको भवत्य् । एषा ह्य् एतस्य देवता । य आनुजावरः समृद्ध्यै ॥
(เครื่องบูชานี้) มีไว้เพื่อ ‘นำเวียนล้อมให้ก้าวไปข้างหน้า’; จึงควรเป็นแบบ ‘อานุษูกะ (Ānuṣūka—การตาม/การคล้อยตาม)’ เพราะนี่เองคือเทวตาของเขา ผู้เป็น ‘ผู้ตาม (ānu-jāvara)’ เพื่อความรุ่งเรือง—ถ้าพราหมณ์พึงเป็นผู้ตาม ก็พึงหุงและถวายข้าวต้มบูชา (caru) แบบอานุษูกะ อันเป็นของพระพฤหัสบดี (Bṛhaspati) ให้แก่เขา เขาเข้าเฝ้าพระพฤหัสบดีด้วยส่วนที่ตนพึงได้ (bhāgadheya) และพระพฤหัสบดีนั้นเองย่อมนำเขาให้เป็นผู้นำหน้าในหมู่ผู้เสมอกัน บท ‘บุดนะวตี (มีฐานราก)’ และ ‘อัครวตี (มีความเป็นผู้นำหน้า)’ เป็นทั้งยาชยาและอนุวากยะ; จากฐานรากนั่นเองย่อมนำเขาไปสู่ความเป็นผู้นำหน้า จึงควรเป็นแบบอานุษูกะ เพราะนี่เองคือเทวตาของเขา—ผู้ตามเพื่อความรุ่งเรือง (กระทำเช่นนี้).
Read Krishna Yajur Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.