काम्येष्टिपशुविधान-प्रपाठकः (देवतारूप-नियोजनम्)
TS 2.1 functions as a modular catalogue of kāmya applications, mapping desired outcomes (bhūti, grāma, prajā, anna, brahmavarcasa, victory, release from constraints) to devatā-alignment and offering-typology. The text repeatedly encodes a ritual-logic: the sacrificer ‘approaches’ (upadhāvati) the devatā with its ‘own share’ (svena bhāgadheyena), thereby transferring the devatā’s cosmic capacity into the sacrificer’s social and bodily sphere. Several anuvākas organize offerings by color/form as semiotic carriers of tejas/ruci (solar brilliance), prāṇa/apāna (vital polarity), and ahorātra (day-night generativity). The prapāṭhaka also embeds expiatory and restorative patterns (prāyaścitti motifs) and competitive/agonistic frames (spardhā, saṃgrāma), indicating its calendrical role as a decision-tree for selecting rite-variants across seasons and life-situations. In Shrauta geometry, it reads as a ‘routing layer’ connecting altar-space actions to macrocosmic correspondences.
Mantra 1
असाव् आदित्यो न व्य् अरोचत । तस्मै देवाः प्रायश्चित्तिम् ऐच्छन् । तयैवास्मिन् रुचम् अदधुः । ब्रह्मवर्चसकामः स्यात् । तस्मा एतां सौरीं श्वेतां वसाम् आ लभेत । अमुम् एवादित्यं स्वेन भागधेयेनोप धावति । स एवास्मिन् ब्रह्मवर्चसं दधाति । ब्रह्मवर्चस्य् एव भवति । बैल्वो यूपो भवति । असौ ॥
ครั้งหนึ่งอาทิตยะ (ดวงอาทิตย์) นั้นไม่ส่องสว่าง เหล่าเทพจึงแสวงหาพิธีชดเชย/ไถ่โทษให้แก่เขา และด้วยพิธีนั้นเองพวกเขามอบความสว่างให้แก่เขา หากผู้ใดปรารถนาพรหมวรรจัส ควรนำ “วสา” สีขาวอันเป็นของสุริยะนี้มาบูชายัญ เขาย่อมเข้าไปหาอาทิตยะนั้นด้วยส่วนแบ่งของตนเอง และอาทิตยะนั้นย่อมประทานพรหมวรรจัสแก่เขา เขาย่อมเป็นผู้มีพรหมวรรจัส เสายัญเป็นไม้ bailva; อสุ (ดวงอาทิตย์) —
Mantra 2
वा आदित्यो यतो ऽजायत ततो बिल्व उद् अतिष्ट्ʰअत् सयोन्य् एव ब्रह्मवर्चसम् अव रुन्द्द्ʰए ब्राह्मणस्पत्याम् बब्ʰरुकर्णीम् आ लब्ʰएताब्ʰइचरन् वारुणं दसकपालम् पुरस्तान् निर् वपेत् वरुणेनैव ब्ʰरात्र्व्यं ग्राहयित्वा ब्रह्मणा स्त्र्णुते बब्ʰरुकर्णी ब्ʰअवति एतद् वै ब्रह्मणो रूपम् सम्र्द्द्ʰयै स्प्ʰयो यूपो ब्ʰअवति वज्रो वै स्प्ʰयो वज्रम् एवास्मै प्र हरति सरमयम् बर्हिः स्र्णाति
หรือกล่าวว่า ณ ที่ซึ่งอาทิตยะ (สุริยเทพ) บังเกิดขึ้น จากที่นั้นต้นบิลวะ (bilva) ก็ผุดขึ้นมา ด้วยสิ่งที่เกิดร่วมครรภ์เดียวกัน เขาย่อมได้มาซึ่งรัศมีแห่งพรหม (brahmavarcas) เขาพึงนำ ‘โคเพศเมียหูสีน้ำตาล’ (babhrukarṇī) อันเป็นของพรหมณัสปติ (Bṛhaspati) มาใช้ หากประสงค์จะทำอภิจาระ (abhicāra) พึงบูชาเครื่องบูชา ‘สิบถ้วย’ (daśakapāla) แด่วรุณะไว้เบื้องหน้า ด้วยวรุณะเองให้จับกุมศัตรู (bhrātṛvya) แล้วด้วยพรหม (brahman) จึงปู (หญ้าบูชา) เขาย่อมเป็น ‘ผู้มีหูสีน้ำตาล’ นั่นแลเป็นรูปของพรหมโดยแท้ เพื่อความรุ่งเรือง พึงมีสฺพฺยะ (sphya, เครื่องขุดดิน) และเสายูปะ (yūpa) สฺพฺยะนั้นแลคือวัชระ เขาย่อมฟาดวัชระให้แก่ผู้นั้น และปูหญ้าบรรหิษ (barhis) อันเป็นของสารมะ (saramaya)
Mantra 3
एवैनम् वैभीदक इध्मो भिनत्त्य् एवैनम् वैष्णवं वामनम् आ लभेत यं यज्ञो नोपनमेत् विष्णुर् वै यज्ञस् विष्णुम् एव स्वेन भागधेयेनोप धावति स एवास्मै यज्ञम् प्र यच्छति उपैनं यज्ञो नमति वामनो भवति वैष्णवो ह्य् एष देवतया समृद्ध्यै त्वाष्ट्रं वडबम् आ लभेत पशुकामस् त्वष्टा वै पशूनाम् मिथुनानाम्
ฟืนไม้ไวภีฑกะ (vaibhīdaka) นี้ย่อมผ่า/แยกเขาออกจริง ๆ ผู้ใดที่พิธีบูชาไม่เข้ามาหา ผู้นั้นพึงนำ ‘วามนะ’ (Vāmana) อันเป็นของวิษณุมาเป็นเครื่องบูชา เพราะวิษณุนั่นเองคือพิธีบูชา เขาเข้าใกล้วิษณุด้วยส่วนแบ่งอันเป็นของตน วิษณุย่อมมอบพิธีบูชาแก่เขา พิธีบูชาย่อมโน้มเข้ามาหาเขา เขาย่อมเป็นวามนะ เพราะนี่เป็นเครื่องบูชาของวิษณุ เพื่อความรุ่งเรืองแห่งเทวตา พึงนำ ‘แม่ม้า’ (vaḍabā) อันเป็นของตวษฏฤ (Tvaṣṭṛ) มาเป็นเครื่องบูชา ผู้ปรารถนาปศุสัตว์พึงทำเช่นนั้น เพราะตวษฏฤเป็นเจ้าแห่งคู่ผสมพันธุ์ของปศุสัตว์
Mantra 4
प्रजनयिता त्वष्टारम् एव स्वेन भागधेयेनोप धावति । स एवास्मै पशून् मिथुनान् प्र जनयति । प्रजा हि वा एतस्मिन् पशवः प्रविष्टाः । अथैष पुमान् सन् वडभः साक्षाद् एव प्रजां पशून् अव रुन्द्धे । मैत्रं श्वेतम् आ लभेत । संग्रामे संयत्ते समयकामस् । मित्रम् एव स्वेन भागधेयेनोप धावति । स एवैनं मित्रेण सं नयति ॥
ผู้ให้กำเนิดย่อมเข้าหาเทวะตฺวษฺฏฤ (Tvaṣṭṛ) ด้วยส่วนที่ตนพึงได้ (bhāgadheya) เทวะนั้นเองย่อมทำให้ปศุทั้งหลายเกิดเป็นคู่ ๆ แก่ผู้นั้น เพราะประชา (ลูกหลาน) ได้เข้าไปสถิตอยู่ในปศุเหล่านี้แล้ว ดังนั้น แม้เป็นเพศผู้ก็เป็นม้าพ่อพันธุ์ (vaḍabha) เขาย่อมได้มาซึ่งประชาและปศุโดยตรง ผู้ใดใคร่ชัยชนะเมื่อสงครามถูกจัดเตรียมแล้ว พึงนำ ‘สีขาวของไมตระ’ (maitra śveta) มาใช้ เขาย่อมเข้าหามิตร (Mitra) ด้วยส่วนที่ตนพึงได้ และมิตรย่อมนำเขาไปให้ถึงความร่วมประสานด้วยมิตรเอง
Mantra 5
विसालो भवति व्यवसाययत्य् एवैनम् । प्राजापत्यं कृष्णम् आ लभेत वृष्टिकामः । प्रजापतिर् वै वृष्ट्या ईषे । प्रजापतिम् एव स्वेन भागधेयेनोप धावति । स एवास्मै प्रजन्यं वर्षयति । कृष्णो भवति । एतद् वै वृष्ट्यै रूपम् । रूपेणैव वृष्टिम् अव रुन्द्धे । सबलो भवति । विद्युतम् एवास्मै जनयित्वा वर्षयति । अवासृङ्गो भवति । वृष्टिम् एवास्मै नि यच्छति ॥
เขาย่อมกว้างใหญ่ และทำให้ (กิจ) สำเร็จ ผู้ปรารถนาฝนพึงนำ (เครื่องบูชา) สีดำอันเป็นของปรชาปติ (Prajāpati) มาบูชา เพราะปรชาปติเป็นผู้ครอบงำฝน เขาเข้าใกล้ปรชาปติด้วยส่วนแบ่งอันเป็นของตน ปรชาปติย่อมทำให้ฝนตกแก่เขา มันเป็นสีดำ—นี่แลคือรูปของฝน และด้วยรูปนั้นย่อมได้ฝน เขาย่อมมีกำลัง—ทำให้เกิดฟ้าแลบแล้วให้ฝนตกแก่เขา เขาย่อมไม่มีเขา—ย่อมยับยั้ง/กำหนดฝนไว้แก่เขา
Read Krishna Yajur Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.