Shloka 13

Vīrya, Māyā/Prakṛti, Śrī’s Inseparability, Paramāṇu, and Hari’s Infinitude

श्रीकृष्ण उवाच / यद्वीर्यमाधत्त हरिः स्वयं प्रभुर्मायाभिधायां विनतातनूज / तद्वीर्यमाहुर्नृहरेः स्वरूपं विपश्चितो निश्चिततत्त्वदर्शिनः

śrīkṛṣṇa uvāca / yadvīryamādhatta hariḥ svayaṃ prabhurmāyābhidhāyāṃ vinatātanūja / tadvīryamāhurnṛhareḥ svarūpaṃ vipaścito niścitatattvadarśinaḥ

พระศรีกฤษณะตรัสว่า “โอ บุตรแห่งวินตา วีรยะที่พระหริผู้เป็นเจ้าโดยแท้ทรงรับไว้ในรูปที่เรียกว่า ‘มายา’ นั้นเอง บัณฑิตผู้เห็นตัตตวะอย่างแน่นอนย่อมประกาศว่าเป็นสภาวะ (สวรูป) แห่งพระนฤหริ”

śrī-kṛṣṇaḥŚrī Kṛṣṇa
śrī-kṛṣṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + kṛṣṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); speaker tag
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धाातु)
FormPerfect/लिट्, 3rd person, Singular, Parasmaipada
yatthat which
yat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormRelative pronoun; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1st/2nd), Singular (एकवचन)
vīryampotency
vīryam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvīrya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; correlates with yat/tat
ādhattaplaced, infused
ādhatta:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdhā (धाातु) with ā- (उपसर्ग)
FormImperfect/लङ् (लङ्-लकार), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada
hariḥHari
hariḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
svayamhimself
svayam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
FormAvyaya; reflexive adverb (स्वयम्)
prabhuḥthe Lord
prabhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular; apposition to hariḥ
māyā-abhidhāyāmin (her) named Māyā
māyā-abhidhāyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmāyā (प्रातिपदिक) + abhidhā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative (7th), Singular; 'in (one) called māyā'
vinatā-tanūjaO son of Vinatā
vinatā-tanūja:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvinatā (प्रातिपदिक) + tanūja (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular; addressing Garuḍa as 'son of Vinatā'
tatthat
tat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormDemonstrative pronoun; Neuter, Nominative/Accusative, Singular; correlative to yat
vīryampotency
vīryam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvīrya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
āhuḥthey say
āhuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootah (धाातु)
FormPerfect/लिट्, 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन), Parasmaipada
nṛ-hareḥof Narahari
nṛ-hareḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootnṛ (प्रातिपदिक) + hari (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular; 'of Narahari (Man-Lion Lord)'
svarūpamessential nature
svarūpam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsvarūpa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular; predicate complement of vīryam
vipaścitaḥthe wise
vipaścitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvipaścit (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Plural (बहुवचन); subject of āhuḥ
niścita-tattva-darśinaḥthose who see the ascertained truth
niścita-tattva-darśinaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootniścita (कृदन्त; ni-√ci + kta) + tattva (प्रातिपदिक) + darśin (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; qualifying vipaścitaḥ; 'seers of determined truth'

Śrī Kṛṣṇa (as narrator/teacher)

Concept: The vīrya that Hari ‘assumes’ in the mode called Māyā is declared by realized knowers to be Nṛhari’s essential nature (svarūpa), not a merely external add-on.

Vedantic Theme: Śakti as non-separate from Śaktimān; māyā as dependent power; reconciling manifestation with divine immutability (acintya-śakti framing).

Application: Contemplate divine power as intrinsic to the Lord; interpret worldly manifestation as governed by Īśvara’s dependent śakti, reducing confusion and fostering steady devotion.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana: passages asserting Viṣṇu’s supremacy and māyā as His power (general doctrinal parallel); Garuda Purana: Nṛsiṃha/Nṛhari invocations in protective and devotional contexts (where present in recensions)

Ś
Śrī Kṛṣṇa
H
Hari (Vishnu)
G
Garuda (Vinata-putra)
N
Nṛhari (Narasimha)
M
Māyā

FAQs

The verse frames Māyā as a divine power assumed by Hari, indicating that cosmic manifestation is governed by the Lord’s own potency, not independent of Him.

It states that the ‘vīrya’ (divine potency) taken up by Hari is identified by realized sages as the very svarūpa (essential nature) of Nṛhari—linking Narasimha’s manifestation to the Lord’s supreme power.

Cultivate discernment and devotion by seeing power, change, and worldly appearances as governed by the Divine—encouraging humility, ethical conduct, and steady faith amid uncertainty.