Shloka 31

Veṅkaṭeśa-Māhātmya: Varāha Prelude, Descent of Śeṣācala, Svāmipuṣkariṇī and the Network of Tīrthas

with Dāna-Lakṣaṇas

शातकुंभस्वरूपत्वात्कनकाद्रिं च तं विदुः / वैकुण्ठादागतेनैव वैकुण्ठाद्रिरिति स्मृतः

śātakuṃbhasvarūpatvātkanakādriṃ ca taṃ viduḥ / vaikuṇṭhādāgatenaiva vaikuṇṭhādririti smṛtaḥ

เพราะมีสภาพดุจศาตกุมภะ (ทองคำบริสุทธิ์) จึงรู้จักกันว่า ‘กนกาทริ’ คือภูเขาทอง และเพราะมาจากไวกุณฐะ จึงระลึกนามว่า ‘ไวกุณฐาทริ’ คือภูเขาแห่งไวกุณฐะ.

śātakuṃbhasvarūpatvātbecause of being of golden nature
śātakuṃbhasvarūpatvāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootśātakuṃbha + svarūpa + tva (प्रातिपदिक; समास)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (5th; पञ्चमी), Singular (एकवचन); कारणार्थे: ‘śātakuṃbha-svarūpatva’ = having the nature of gold
kanakādrimKanakādri (golden mountain)
kanakādrim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkanaka + adri (प्रातिपदिक; समास)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd; द्वितीया), Singular (एकवचन); कर्मधारय: ‘kanakaḥ adriḥ’ = golden mountain
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
tamthat (mountain)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd; द्वितीया), Singular (एकवचन)
viduḥthey know/call
viduḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vid (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada, 3rd person, Plural
vaikuṇṭhātfrom Vaikuṇṭha
vaikuṇṭhāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootvaikuṇṭha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Ablative (5th; पञ्चमी), Singular (एकवचन)
āgatenaby (its) having come
āgatena:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootāgata (कृदन्त; √gam गम् + क्त)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुंसक), Instrumental (3rd; तृतीया), Singular (एकवचन); PPP used adjectivally
evaindeed
eva:
Viśeṣaṇa-bhāva (विशेषणभाव)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (निपात)
vaikuṇṭhādriḥVaikuṇṭhādri
vaikuṇṭhādriḥ:
Karma (कर्म; as name in quotation)
TypeNoun
Rootvaikuṇṭha + adri (प्रातिपदिक; समास)
FormMasculine, Nominative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘vaikuṇṭhasya adriḥ’
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle
smṛtaḥis known as/is called
smṛtaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsmṛta (कृदन्त; √smṛ स्मृ + क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular; past passive participle used predicatively (‘is called/remembered’)

Lord Vishnu (speaking to Garuda)

Concept: Divine immanence: a sacred place on earth can be understood as descended from Vaikuṇṭha, making it a locus of Viṣṇu’s grace.

Vedantic Theme: Saguna-brahman’s accessible manifestation (arcā/kshetra) enabling devotion and remembrance.

Application: Cultivate tīrtha-bhakti: visit, remember, and worship the Lord at the kṣetra with the conviction of its Vaikuṇṭha connection.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: sacred mountain (adri/śaila)

Related Themes: Garuda Purana 3.26.32-35 (Vyaṅkaṭādri-mahātmyā; fruits of devotion)

V
Vaikuṇṭha
K
Kanakādri
V
Vaikuṇṭhādri
Ś
Śātakuṃbha (gold)

FAQs

This verse explains that Vaikuṇṭhādri is a sacred mountain identified by its origin from Vaikuṇṭha and by its golden nature, marking it as a distinctive feature of Viṣṇu’s divine realm.

Indirectly, it situates the listener in the Purana’s cosmic map: Vaikuṇṭha is portrayed as a real, describable divine domain, reinforcing the idea of a higher destination beyond Yama’s realm for devotees aligned with Viṣṇu.

Use the verse as a contemplative reminder that spiritual goals are defined by qualities (purity like gold) and source (orientation to Vaikuṇṭha/Viṣṇu), encouraging purity of conduct and steady devotion.