Shloka 62

Kāraṇa-vyākhyā: Cosmic Agents, Rudra-Forms, Sense-Purity, and Ānanda-Tāratamya

सत्पात्रभूते विष्णुबुद्ध्या कदापि त्यजन्ति नैते मायया वै मुरारेः / एषामायुर्व्यर्थमाहुर्महान्तः कथं नष्टा इति सम्यग्रुरोद

satpātrabhūte viṣṇubuddhyā kadāpi tyajanti naite māyayā vai murāreḥ / eṣāmāyurvyarthamāhurmahāntaḥ kathaṃ naṣṭā iti samyagruroda

ผู้ใดเห็นผู้ควรรับทานด้วย ‘ปัญญาว่าพระวิษณุสถิตอยู่ ณ ที่นั้น’ ย่อมไม่ละทิ้งทัศนะอันเคารพนั้น และไม่หลงด้วยมายาของมุราริเลย บรรดามหาบุรุษกล่าวว่า ชีวิตของผู้ไร้ปัญญาเช่นนี้ย่อมสูญเปล่า และคร่ำครวญว่า “เขาพินาศไปได้อย่างไร?”

सत्पात्रभूतेin/with regard to the worthy recipient
सत्पात्रभूते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक) + पात्र (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष (सत् पात्रं भूते) — ‘in one who has become a worthy recipient’
विष्णुबुद्ध्याwith Viṣṇu-consciousness
विष्णुबुद्ध्या:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक) + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुष (विष्णोः बुद्धिः) — ‘with the thought that (it is) Viṣṇu’
कदापिever/at any time
कदापि:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootकदा (अव्यय) + अपि (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (at any time/ever)
त्यजन्तिabandon
त्यजन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध अव्यय (negation)
एतेthese (people)
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
माययाby illusion
मायया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
वैindeed
वै:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय, निश्चयार्थ/खल्वर्थ (emphatic particle)
मुरारेःof Murāri (Viṣṇu)
मुरारेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमुरारि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
एषाम्of these
एषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सर्वनाम
आयुःlife-span
आयुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
व्यर्थम्in vain
व्यर्थम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootव्यर्थ (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण (adverbial accusative)
आहुःsaid
आहुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
महान्तःthe great ones
महान्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहान्त् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
कथम्how
कथम्:
Prashna (प्रश्न)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक अव्यय (interrogative adverb)
नष्टाःruined
नष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनश् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘destroyed/ruined’
इतिthus
इति:
Vākyārtha (वाक्यार्थ)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक अव्यय (quotative)
सम्यक्properly, intensely
सम्यक्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (properly/fully)
रुरोदwept
रुरोद:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formलिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Concept: Viṣṇu-buddhi toward the worthy recipient protects from māyā; lack of such insight makes life ‘wasted’.

Vedantic Theme: Īśvara-sannidhāna and śuddha-dṛṣṭi; māyā is overcome by bhakti-yukta viveka; seeing the Lord in dharmic contexts.

Application: Cultivate reverent perception in acts of giving/service; choose worthy causes/teachers; practice nāma-smaraṇa to resist delusion.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Type: ritual-social space

Related Themes: Garuda Purana: praise of dāna to satpātra and Viṣṇu-bhakti as purifier; Garuda Purana: condemnation of māyā-driven life as vyartha

V
Vishnu
M
Murari
M
Mahantas (great sages)

FAQs

This verse links satpātra with viṣṇu-buddhi—treating a deserving person as a locus of Vishnu—so acts like service or giving become spiritually protected from delusion and yield lasting merit.

In the Preta Kanda’s ethical frame, steadfast Vishnu-consciousness (not being carried away by māyā) is presented as the inner safeguard that prevents spiritual “loss,” supporting a favorable post-death trajectory rather than confusion and downfall.

Practice discernment in charity and service, honor genuinely virtuous recipients, and keep devotion steady—so daily actions are not wasted in distraction but aligned to dharma and lasting spiritual benefit.