Shloka 9

Gayā-māhātmya: Gayāsura, Viṣṇu’s Establishment, and the Fruits of Śrāddha at Gayā

गयातीर्थं परं ज्ञात्वा यागं चक्रे पितामहः / ब्राह्मणान्पूजयामास ऋत्विगर्थमुपागतान्

gayātīrthaṃ paraṃ jñātvā yāgaṃ cakre pitāmahaḥ / brāhmaṇānpūjayāmāsa ṛtvigarthamupāgatān

เมื่อทรงทราบว่าคยาตีรถะเป็นยอดยิ่ง พระปิตามหะจึงประกอบยัญญะ และทรงบูชาให้เกียรติพราหมณ์ผู้มาถึงเพื่อทำหน้าที่เป็นฤตวิช (ปุโรหิตผู้ประกอบพิธี)

गयातीर्थम्the Gayā pilgrimage-place
गयातीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगया (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: गयायाः तीर्थम्
परम्supreme; excellent
परम्:
Visheshana (Adjective)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying गयातीर्थम्)
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial participle)
TypeIndeclinable
Rootज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया
यागम्a sacrifice; worship
यागम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चक्रेperformed
चक्रे:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पितामहःPitāmaha (Brahmā)
पितामहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ब्राह्मणान्Brahmins
ब्राह्मणान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
पूजयामासhonoured; worshipped
पूजयामास:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formलिट् (Periphrastic perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; (पूजयाम् + आस)
ऋत्विगर्थम्for the purpose of (having) priests
ऋत्विगर्थम्:
Prayojana (Purpose/अर्थ)
TypeNoun
Rootऋत्विज् (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ऋत्विजः अर्थः (for the purpose of priests)
उपागतान्who had come; arrived
उपागतान्:
Visheshana (Adjective of object)
TypeAdjective
Rootउप-आ-गम् (धातु)
Formक्त (past active participle in sense of ‘arrived’), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (qualifying ब्राह्मणान्)

Lord Vishnu (narrating to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Tīrtha-recognition (jñāna of kṣetra-māhātmya) should flower into yajña and honoring of officiants; dharma is enacted through respectful reciprocity.

Vedantic Theme: Karma-yoga orientation: right action with reverence; honoring knowers/ritviks as honoring the Veda (śruti-smṛti saṅgati).

Application: Support qualified priests/teachers ethically; when performing rites, ensure proper hospitality (dakṣiṇā, respect) and procedural integrity.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Type: tīrtha/sacrificial site

Related Themes: Garuda Purana 1.82.8 (yajña/śrāddha fruits)

G
Gayā-tīrtha
P
Pitāmaha (Brahmā)
B
Brāhmaṇas
Ṛtviks

FAQs

This verse presents Gayā-tīrtha as “supreme,” highlighting it as a foremost sacred place for conducting pitṛ-related rites and yajñas with proper priestly assistance.

Indirectly, it emphasizes that correct ritual action—performed at revered tīrthas and supported by qualified priests—forms part of the dharmic framework believed to aid departed ancestors and uphold cosmic order.

If performing śrāddha or ancestral rites, choose authentic procedures, respect and compensate qualified priests, and treat the ritual as a disciplined act of gratitude and duty rather than mere formality.