Shloka 18

Tīrtha-Māhātmya: Catalog of Sacred Places and the Supreme Inner Tīrtha

गोदावरी महातीर्थं पयोष्णी वरदा नदी / विन्ध्यः पापहरं तीर्थं नर्मदाभेद उत्तमः

godāvarī mahātīrthaṃ payoṣṇī varadā nadī / vindhyaḥ pāpaharaṃ tīrthaṃ narmadābheda uttamaḥ

แม่น้ำโคทาวรีเป็นมหาตีรถะ; แม่น้ำปโยษณีเป็นนทีประทานพร. แคว้นวินธยะเป็นตีรถะชำระบาป และสังฆมแห่งนรมทาเป็นยอดเยี่ยมยิ่ง.

गोदावरीGodāvarī (river)
गोदावरी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगोदावरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
महातीर्थम्a great tīrtha
महातीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहा + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मधारय
पयोष्णीPayoṣṇī (river)
पयोष्णी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपयोष्णी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
वरदाboon-giving
वरदा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवरदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणम् (qualifying नदी)
नदीriver
नदी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
विन्ध्यःVindhya (mountain range)
विन्ध्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविन्ध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
पापहरम्sin-removing
पापहरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपापहर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—पापं हरति इति (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय) विशेषणम् (qualifying तीर्थम्)
तीर्थम्tīrtha
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
नर्मदाभेदःNarmadā-bheda (a sacred spot/cleft of Narmadā)
नर्मदाभेदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर्मदा + भेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—नर्मदायाः भेदः (षष्ठी-तत्पुरुष)
उत्तमःexcellent/supreme
उत्तमः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणम् (qualifying नर्मदाभेदः)

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Concept: Pāpa-kṣaya through tīrtha-snāna and saṅgama-sevā, supporting auspicious karmic outcomes.

Vedantic Theme: Karma-śuddhi as preparation for higher knowledge; sacred waters as symbols of inner cleansing.

Application: Perform mindful snāna, japa, and dāna at rivers/saṅgamas; pair pilgrimage with ethical restraint so ‘pāpa-hara’ becomes lived transformation.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: rivers; mountain-range/region; confluence-tīrtha

Related Themes: Garuda Purana 1.81 (tīrtha list)

G
Godavari
P
Payoshni
V
Vindhya
N
Narmada

FAQs

This verse lists specific rivers and regions as mahātīrthas and pāpahara tīrthas, indicating that pilgrimage and contact with such waters/places are upheld as powerful means of purification and merit within dharma.

By calling the Vindhya a pāpahara tīrtha and praising Godāvarī and Narmadā-related sanctity, the text frames tīrtha-yātrā as a dharmic practice that helps reduce the burden of sin (pāpa) and supports spiritual upliftment.

Approach pilgrimages as disciplined spiritual practice—bathe or offer prayers with sincerity, maintain ethical conduct, and treat rivers and sacred sites with reverence and ecological responsibility.