Shloka 106

Purusha-Strī-Lakṣaṇa (Samudrika-śāstra): Marks of Kingship, Wealth, Longevity, and Conduct

लक्षणैरङ्कुशाद्यैश्च स्त्रियः स्यू राजवल्लभाः / निगूढमणिबन्धौ च पद्मगर्भोपमौ करौ

lakṣaṇairaṅkuśādyaiśca striyaḥ syū rājavallabhāḥ / nigūḍhamaṇibandhau ca padmagarbhopamau karau

สตรีผู้มีลักษณะมงคล เช่น อังคุศเป็นต้น กล่าวกันว่าเป็นที่รักของพระราชา; ข้อมือแนบเนียนมั่นคง และฝ่ามืออ่อนละมุนดุจแก่นในดอกบัว

लक्षणैःwith marks
लक्षणैः:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन
अङ्कुश-आद्यैःbeginning with the goad etc.
अङ्कुश-आद्यैः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअङ्कुश (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; तत्पुरुषः (अङ्कुशः आदिः येषां ते) बहुव्रीह्यर्थे विशेषणवत्
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन
स्युःwould be, may become
स्युः:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट्/विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
राज-वल्लभाःbeloved of kings
राज-वल्लभाः:
Karta-predicative (Predicate nominative/विधेय)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + वल्लभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (वल्लभ-प्रधान), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञः वल्लभाः)
निगूढ-मणिबन्धौthe two concealed wrists
निगूढ-मणिबन्धौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिगूढ (कृदन्त/भूतकृदन्त from नि+गुह्) + मणिबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन; कर्मधारयः (निगूढौ मणिबन्धौ)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
पद्म-गर्भ-उपमौlike the lotus-bud interior
पद्म-गर्भ-उपमौ:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपद्म (प्रातिपदिक) + गर्भ (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन; तत्पुरुषः (पद्मगर्भेण उपमौ = like the inside of a lotus)
करौtwo hands
करौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Auspicious bodily marks are treated as karmic indicators of fortune and social elevation.

Vedantic Theme: Punya-papa imprint theory (karmic traces manifesting as signs) within a conventional puranic worldview.

Application: Read the passage as symbolic: cultivate virtues (gentleness, steadiness, generosity) that ‘show’ in conduct and bearing rather than fixating on physiognomy.

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: adbhuta

Type: palace

Related Themes: Garuda Purana 1.65.107-108 (palm lines and outcomes)

FAQs

This verse treats bodily marks (lakṣaṇa) as indicators of fortune and social esteem, stating that specific auspicious signs are associated with royal favor.

It does not address the after-death journey here; instead, it belongs to a physiognomic (lakṣaṇa) section describing auspicious physical characteristics and their worldly outcomes.

Read it as a historical-cultural lens on traditional auspicious-symbol interpretation; prioritize character and dharma while studying such texts as part of Indic knowledge systems.