Shloka 23

Yuga-Dharma, Kalpa Measure, Purāṇa Definitions, and the Kali-Yuga Power of Nāma-Kīrtana

जनास्तदा दुराचारा भविष्यन्ति च निर्दयाः / सत्त्वं रजस्तम इति दृश्यन्ते पुरुषे गुणाः / कालसञ्चोदितास्ते ऽपि परिवर्तन्त आत्मनि

janāstadā durācārā bhaviṣyanti ca nirdayāḥ / sattvaṃ rajastama iti dṛśyante puruṣe guṇāḥ / kālasañcoditāste 'pi parivartanta ātmani

กาลนั้นผู้คนจะประพฤติชั่วและไร้เมตตา ในมนุษย์ย่อมปรากฏคุณะทั้งสาม—สัตตวะ รชัส และตมัส; แม้คุณะเหล่านั้นก็ถูกกาลผลักดันให้แปรเปลี่ยนอยู่ภายในตนเสมอ

जनाःpeople
जनाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
तदाthen
तदा:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
दुराचाराःof bad conduct
दुराचाराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुराचार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (qualifying जनाः)
भविष्यन्तिwill become
भविष्यन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट् (Simple Future/भविष्यत्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
निर्दयाःmerciless
निर्दयाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर्दय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (जनाः)
सत्त्वम्sattva (purity)
सत्त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; गुण-नाम
रजःrajas (activity)
रजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; गुण-नाम
तमःtamas (inertia)
तमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; गुण-नाम
इतिthus
इति:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्ति-अव्यय (quotative particle)
दृश्यन्तेare seen/appear
दृश्यन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: are seen)
पुरुषेin a person
पुरुषे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे
गुणाःqualities
गुणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
कालसञ्चोदिताःimpelled by time
कालसञ्चोदिताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकाल-सञ्चोदित (कृदन्त; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘सञ्चोदित’ (क्त, past participle) from √चुद् (to impel) with सम्-; कालेन सञ्चोदिताः इति तृतीया-तत्पुरुषः; विशेषण (गुणाः/ते)
तेthey (those)
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम; गुणान् प्रति निर्देशः
अपिalso
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारक-अव्यय (also/even)
परिवर्तन्तेchange/transform
परिवर्तन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-वृत् (धातु)
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; (they) change/turn about
आत्मनिin oneself
आत्मनि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे (within oneself)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Guṇas (sattva/rajas/tamas) are observable in persons and continually transform under the impetus of Time; moral conduct reflects guṇic predominance.

Vedantic Theme: Prakṛti’s guṇas in ceaseless modification (pariṇāma) under kāla; the witnessing self should cultivate sattva and disidentify from guṇic turbulence.

Application: Track one’s conduct as a guṇa-indicator; reduce tamas/rajas triggers (cruelty, impulsivity) and intentionally cultivate sattva through diet, company, study, and devotion.

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: bibhatsa

Related Themes: Garuda Purana yuga/guṇa discussions in Dharma-kāṇḍa contexts

K
Kala (Time)
T
Trigunas (Sattva, Rajas, Tamas)

FAQs

This verse frames human behavior as shaped by the three guṇas, showing that ethical decline arises when rajas and tamas dominate, while dharmic life is supported by sattva.

It states that people become cruel and ill-conducted, and explains the mechanism as the shifting balance of guṇas within individuals, stirred by Kāla (Time).

Cultivate sattva—through truthful speech, compassion, self-restraint, and clean habits—so that time-driven swings toward rajas/tamas do not harden one into cruelty.