Shloka 22

Dṛṣṭānta on Siddhi: Pitṛ-Procedure, Non-Delusion, and Vyākaraṇa Classifications

डतरो डतमो नेमस्त्वः समो ऽथ सिमेतरौ / पूर्वश्चैवाधरश्चैव दक्षिणश्चोत्तरावरौ

ḍataro ḍatamo nemastvaḥ samo 'tha simetarau / pūrvaścaivādharaścaiva dakṣiṇaścottarāvarau

มีนามว่า ‘ฑตระ’ และ ‘ฑตมะ’ อีกทั้ง ‘เนมัสตวะ’; เช่นเดียวกับ ‘สมะ’ และ ‘สิมेतระ’ อีกทั้ง ‘ปูรวา’ ‘อธรา’, ‘ทักษิณะ’ และ ‘อุตตราวรา’ ก็เป็นนามที่กล่าวไว้

ḍataraḥmore (in a set), relatively greater
ḍataraḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootḍatara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तद्धितान्त-तारतम्यवाचक (comparative-like)
ḍatamaḥmost (in a set), greatest
ḍatamaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootḍatama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तद्धितान्त-परमत्ववाचक (superlative-like)
nemaḥhalf; a measure (nema)
nemaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootnema (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tubut, indeed
tu:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)
vaḥof you / to you
vaḥ:
Sambandha (Genitive/Dative)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी (6th/4th), बहुवचन; सर्वनाम (enclitic)
samaḥequal, same
samaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
athathen, now
atha:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय, अनन्तरार्थ/प्रकरणान्तरसूचक (then/now)
simaboundary, limit
sima:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsima (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
itarauthe other two / the remaining two
itarau:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootitara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; विशेषण
pūrvaḥeastern; former
pūrvaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpūrva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दिक्शब्द/विशेषण
caand
ca:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
evaindeed
eva:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिपात, अवधारणार्थ
adharaḥlower, inferior
adharaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootadhara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
caand
ca:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
evaindeed
eva:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formनिपात, अवधारणार्थ
dakṣiṇaḥsouthern; right
dakṣiṇaḥ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दिक्शब्द/विशेषण
caand
ca:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
uttara-avarauupper and lower / northern and western (pair)
uttara-avarau:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक) + avara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; द्वन्द्व (uttara+avara)

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Concept: Śabda-vyavasthā: systematic naming/classification (including directional designations) as a mode of knowledge—ordering reality through language.

Vedantic Theme: Indirectly supports śāstra-pramāṇa: disciplined categorization as a preparatory clarity (viveka) for higher inquiry.

Application: Use precise terminology and clear categories in study, ritual instructions, and communication; avoid ambiguity by naming directions/relations accurately.

Primary Rasa: shanta

Type: cosmic/ritual directions

Related Themes: Garuda Purana’s encyclopedic passages that list categories (names, classes, directions) in Brahma-khanda; adjacent verses continue grammatical/lexical groupings.

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse enumerates specific named directions and intermediate points, supporting the Purana’s ritual and cosmological mapping used for orientation in rites and sacred geography.

Garuda Purana frequently links correct spatial orientation and cosmological ordering with the performance of rites; listing directions helps standardize where and how actions like offerings and observances are situated.

Use the verse as a reminder that traditional rites emphasize orderly orientation—perform rituals with clarity about direction and place, and approach observances with discipline and attentiveness.