Roganidāna: Definitions, Fivefold Diagnostic Method, and Doṣa-wise Causes
पित्तं कट्वालतीक्ष्णोष्णकटुक्रोधविदाहिभिः / शरन्मध्याह्नरात्र्यर्धविदाहसमयेषु च
pittaṃ kaṭvālatīkṣṇoṣṇakaṭukrodhavidāhibhiḥ / śaranmadhyāhnarātryardhavidāhasamayeṣu ca
ปิตตะกำเริบด้วยรสเผ็ดและเปรี้ยว ด้วยปัจจัยที่คมและร้อน ด้วยความเคยชินอันเผ็ดร้อน ด้วยความโกรธ และสิ่งที่ก่อให้เกิดอาการแสบร้อน; อีกทั้งเพิ่มขึ้นในฤดูสารท เวลาเที่ยง และเที่ยงคืน รวมถึงยามที่มีอาการแสบร้อน
Lord Vishnu (teaching Garuda/Vinata-putra in a didactic passage)
Dosha: Pitta
Concept: Pitta increases through hot, sharp, pungent/sour inputs and anger; time (autumn, midday, midnight) modulates inner fire.
Vedantic Theme: Mind-body linkage: krodha (anger) disturbs inner balance; cultivating equanimity supports sattva.
Application: Reduce pungent/sour and overly hot foods; avoid anger and heat exposure; be cautious in autumn and at midday/midnight; adopt cooling routines.
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: raudra
Related Themes: Garuda Purana 1.146.16 (Vata causes); Garuda Purana 1.146.18-19 (Kapha causes); Garuda Purana 1.146.20 (Sannipata)
This verse links pitta-aggravation to diet (pungent/sour, hot, sharp) and mental states (anger), implying that self-control and regulated living are essential for maintaining bodily balance.
It specifies seasonal and daily peaks—autumn, midday, and midnight—and notes that pitta rises during episodes of burning/irritation, indicating predictable cycles for managing heat-related symptoms.
Reduce excessively spicy/sour and very hot foods, avoid anger and irritants, and be extra cautious about heat and inflammation during autumn and around midday or late night.