Shloka 14

Sat-saṅga, Dharma-Nīti, Karma-Phala, Śauca, and Vairāgya

Overcoming Grief

एते ते चन्द्रतुल्याः क्षितिपतितनया भीमसेनार्जुनाद्याः शुराः सत्यप्रतिज्ञा दिनकरवपुषः केशवेनोपगूढाः / ते वै दुष्टग्रहस्थाः कृपणवशगता भैक्ष्यचर्यां प्रयाताः को वा कस्मिन्समर्थो भवति विधिवशाद्भ्रामयेत्कर्मरेखा

ete te candratulyāḥ kṣitipatitanayā bhīmasenārjunādyāḥ śurāḥ satyapratijñā dinakaravapuṣaḥ keśavenopagūḍhāḥ / te vai duṣṭagrahasthāḥ kṛpaṇavaśagatā bhaikṣyacaryāṃ prayātāḥ ko vā kasminsamartho bhavati vidhivaśādbhrāmayetkarmarekhā

แม้พวกเขา—รุ่งเรืองดุจจันทร์ เป็นโอรสกษัตริย์ วีรบุรุษอย่างภีมเสนและอรชุน—ผู้สัตย์มั่นในปณิธาน สว่างดุจสุริยะ และอยู่ในอ้อมกอดของเกศวะ—ก็ยังถูกเคราะห์ร้ายครอบงำ ตกอยู่ใต้อำนาจคนตระหนี่ และถูกผลักให้ดำรงชีพด้วยการขอทาน แล้วผู้ใดเล่า ในสภาพใด จะอ้างว่าตนเป็นนายเหนือสิ่งทั้งปวงได้? เมื่อเส้นแห่งกรรมภายใต้อำนาจชะตากลับผันและทำให้ทุกสิ่งสับสน

एतेthese
एते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
तेthose (indeed)
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन (अन्वय-बलात्; संबोधनार्थे अपि)
चन्द्र-तुल्याःequal to the moon
चन्द्र-तुल्याः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + तुल्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; तत्पुरुष (उपमान-तत्पुरुष: चन्द्रेण तुल्याः)
क्षितिपति-तनयाःsons of the king
क्षितिपति-तनयाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षितिपति (प्रातिपदिक) + तनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (क्षितिपतेः तनयाः)
भीमसेन-अर्जुन-आद्याःBhimasena, Arjuna and others
भीमसेन-अर्जुन-आद्याः:
Apposition (Samanadhikarana/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootभीमसेन (प्रातिपदिक) + अर्जुन (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समाहार-प्रयोगे ‘आदि’ सहितः (भीमसेन-अर्जुन-प्रभृतयः)
शूराःheroes
शूराः:
Apposition (Samanadhikarana/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootशूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
सत्य-प्रतिज्ञाःtrue to their vows
सत्य-प्रतिज्ञाः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक) + प्रतिज्ञा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; कर्मधारय (सत्या प्रतिज्ञा येषाम्/सत्यप्रतिज्ञाः)
दिनकर-वपुषःhaving sun-like bodies
दिनकर-वपुषः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिनकर (प्रातिपदिक) + वपुस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; बहुव्रीहि-भावार्थे प्रयोगः, परन्तु रूपतः षष्ठी-तत्पुरुष (दिनकरस्य वपुः इव)
केशवेनby Keshava
केशवेन:
Karana/Agent (Instrumental/करण; कर्तृ-तृतीया)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
उपगूढाःembraced/protected
उपगूढाः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउपगूढ (कृदन्त, √गुह्/गूह्)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
दुष्ट-ग्रहस्थाःafflicted by evil planets (ill-fated)
दुष्ट-ग्रहस्थाः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुष्ट (प्रातिपदिक) + ग्रहस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; कर्मधारय (दुष्टाः ग्रहस्थाः)
कृपण-वश-गताःfallen under the control of the wretched
कृपण-वश-गताः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृपण (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त, √गम्)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; तत्पुरुष (वशे गताः)
भैक्ष्य-चर्याम्a life of begging
भैक्ष्य-चर्याम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभैक्ष्य (प्रातिपदिक) + चर्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष (भैक्ष्यस्य चर्या)
प्रयाताःwent/ended up
प्रयाताः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रयात (कृदन्त, √या)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; क्रियाविशेष-भावे ‘गताः’
कःwho
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
वाor/indeed
वा:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle)
कस्मिन्in whom/where
कस्मिन्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
समर्थःcapable
समर्थः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
भवतिis/becomes
भवति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
विधि-वशात्due to the compulsion of fate
विधि-वशात्:
Hetu/Apadana (Cause/पञ्चमी; अपादान)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक) + वश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; तत्पुरुष (विधेः वशः → विधिवशः; तस्मात्)
भ्रामयेत्could make (one) wander/confuse
भ्रामयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु, णिच्)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)
कर्म-रेखाthe line/trace of karma (destiny)
कर्म-रेखा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकर्म (प्रातिपदिक) + रेखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष (कर्मणः रेखा)

Lord Vishnu (narrating to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Even the most radiant, vow-true heroes, embraced by Keśava, can be overturned by adverse karma; no one can claim absolute mastery when karmic lines turn under destiny’s governance.

Vedantic Theme: Karma-phala as an impersonal law; limitation of human agency (kartṛtva-abhimāna) and the need for equanimity; hints toward īśvara-adhiṣṭhāna over outcomes.

Application: Practice humility in success; prepare for reversals; cultivate inner steadiness and devotion rather than entitlement; interpret adversity as a call to dharma and endurance.

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Type: kingdom/forest-exile

Related Themes: Garuda Purana moral exempla: reversals of fortune illustrating karma (general parallel)

B
Bhimasena
A
Arjuna
K
Keshava (Krishna)

FAQs

This verse emphasizes that the course of karma can overturn even the lives of the most powerful, showing that worldly status is unstable while karmic causality remains decisive.

By stressing that karma governs outcomes beyond personal control, it supports the Garuda Purana’s broader framework: the jīva’s experiences—here and after death—follow the momentum of prior actions.

Cultivate dharma and humility: don’t rely on power or reputation, and focus on right conduct and disciplined action, since circumstances can change suddenly under karmic forces.