Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode

Lalitopākhyāna Context

श्रीराब्धिपयसि क्षिप्त्वा चन्द्रमो ऽधिकनिर्मलम् / मन्थानं मन्दरं कृत्वा कृत्वा योक्त्रं तु वासुकिम् / प्रारेभिरे प्रयत्नेन मन्थितुं यादसां पतिम्

śrīrābdhipayasi kṣiptvā candramo 'dhikanirmalam / manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā kṛtvā yoktraṃ tu vāsukim / prārebhire prayatnena manthituṃ yādasāṃ patim

เขาทั้งหลายได้หย่อนพระจันทร์อันผุดผ่องยิ่งลงในน้ำนมแห่งมหาสมุทรศรี แล้วตั้งเขามันทระเป็นแกนกวน ใช้พญานาควาสุกีเป็นเชือก และเริ่มกวนสมุทร—เจ้าแห่งหมู่สัตว์น้ำ—ด้วยความเพียรพยายาม

śrīḥŚrī (Lakṣmī)
śrīḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
ābdhi-payasiin the ocean’s water
ābdhi-payasi:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootābdhi (प्रातिपदिक) + payas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; तत्पुरुष: ābdheḥ payasi (in the ocean-water)
kṣiptvāhaving thrown/cast
kṣiptvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootkṣip (धातु) + ktvā (कृत्/क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), indeclinable; prior action
candramāḥthe Moon
candramāḥ:
Karma (कर्म/Object; item cast)
TypeNoun
Rootcandramas (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
adhika-nirmalamexceedingly pure
adhika-nirmalam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootadhika (प्रातिपदिक) + nirmala (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; agrees with candramāḥ understood as object; कर्मधारय: adhikaṃ nirmalam
manthānamthe churning-rod
manthānam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootmanthāna (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
mandaramMandara (mountain)
mandaram:
Karma (कर्म/Object; as manthāna)
TypeNoun
Rootmandara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
kṛtvāhaving made (as)
kṛtvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु) + ktvā (कृत्/क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), indeclinable
kṛtvāhaving made
kṛtvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु) + ktvā (कृत्/क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), indeclinable
yoktramthe rope
yoktram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootyoktra (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
tuand/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya, particle
vāsukimVāsuki (serpent)
vāsukim:
Karma (कर्म/Object; as rope)
TypeNoun
Rootvāsuki (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
prārebhirethey began/undertook
prārebhire:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootpra-√rabh (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Plural; parasmaipada
prayatnenawith effort
prayatnena:
Karana (करण/Means)
TypeNoun
Rootprayatna (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular
manthitumto churn
manthitum:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootmanth (धातु) + tumun (कृत्/तुमुन्)
FormInfinitive (तुमुन्), indeclinable verbal noun
yādasāmof the aquatic beings
yādasām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootyādas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Genitive (6th/षष्ठी), Plural
patimlord (i.e., the ocean)
patim:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootpati (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular