Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode

Lalitopākhyāna Context

निस्तेजस्को हविर्भोक्ता मनुद्धूलिकृताकृतिः / न प्रसन्ना दिशां भागा नभो नैव च निर्मलम्

nistejasko havirbhoktā manuddhūlikṛtākṛtiḥ / na prasannā diśāṃ bhāgā nabho naiva ca nirmalam

อัคนีผู้เสวยฮวิสไร้เดช ประหนึ่งถูกฝุ่นคลุม; ทิศทั้งหลายไม่ผ่องใส และนภาก็ไม่บริสุทธิ์

nis-tejaskaḥwithout radiance
nis-tejaskaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of havirbhoktā
TypeAdjective
Rootnis (उपसर्ग) + tejas (प्रातिपदिक) + ka (तद्धित)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); निः-पूर्वक-तत्पुरुषः (निस्तेजस्कः = तेजो-रहितः)
haviḥ-bhoktāthe consumer of oblations (Agni)
haviḥ-bhoktā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothavis (प्रातिपदिक) + bhoktṛ (प्रातिपदिक; √bhuj धातु)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुषः (हविषः भोक्ता)
manuḥof Manu
manuḥ:
Sambandha (सम्बन्ध) (possessive relation in compound)
TypeNoun
Rootmanu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन) (समासपूर्वपद-रूपेण)
dhūli-kṛta-ākṛtiḥwhose form is made dusty (dust-covered)
dhūli-kṛta-ākṛtiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of havirbhoktā
TypeAdjective
Rootdhūli (प्रातिपदिक) + kṛta (कृदन्त; √kṛ धातु) + ākṛti (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); समासः (धूलि-कृता आकृतिः = धूलि-आवृत-रूपः); मनु-धूलिकृताकृतिः इति बहुपद-तत्पुरुषसमासः
nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध-अव्यय)
prasannāḥclear/bright, serene
prasannāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of bhāgāḥ
TypeAdjective
Rootprasanna (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन) (agreeing with bhāgāḥ)
diśāmof the directions
diśām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
bhāgāḥparts/regions
bhāgāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
nabhaḥthe sky
nabhaḥ:
Karta (कर्ता) (new clause)
TypeNoun
Rootnabhas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध-अव्यय)
evaindeed, at all
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (निश्चय/अवधारण-अव्यय)
caand
ca:
Samucchaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction particle (समुच्चय-अव्यय)
nirmalampure, clear
nirmalam:
Viśeṣaṇa (विशेषण) / Predicative complement
TypeAdjective
Rootnirmala (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) (predicate adjective of nabhaḥ)