Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन

भोज्यभोक्तृत्वसंबन्धाः प्रपत्स्यन्ते च तावुभौ / तस्मादक्षरमव्यक्तं साम्ये स्थित्वा गुणात्मकम्

bhojyabhoktṛtvasaṃbandhāḥ prapatsyante ca tāvubhau / tasmādakṣaramavyaktaṃ sāmye sthitvā guṇātmakam

ความสัมพันธ์แห่งผู้ถูกเสวยและผู้เสวยบังเกิดแก่ทั้งสอง; เพราะฉะนั้น อักษรอันอว்யกต เมื่อสถิตในภาวะสมดุล ย่อมเป็นไปด้วยคุณทั้งหลาย

bhojya-bhoktṛtva-saṃbandhāḥrelations of the enjoyed and the enjoyer
bhojya-bhoktṛtva-saṃbandhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhojya (प्रातिपदिक) + bhoktṛtva (प्रातिपदिक) + saṃbandha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1), Bahuvacana; tatpuruṣa chain: bhojyasya bhoktṛtvasya saṃbandhāḥ (relations of object-of-enjoyment and enjoyer-hood)
prapatsyantewill arise/ensue, will be attained
prapatsyante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√pad (धातु)
FormLṛṭ (लृट्) future, Ātmanepada, Prathama-puruṣa, Bahuvacana
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya conjunction
tauthose two
tau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1), Dvivacana; pronoun referring to the pair
ubhauboth
ubhau:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootubhaya/ubha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1), Dvivacana; agrees with tau
tasmāttherefore, from that
tasmāt:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormAvyaya used as ablative adverbial (तस्मात् = therefore/from that)
akṣaramimperishable
akṣaram:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootakṣara (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā (1), Ekavacana; viśeṣaṇa of avyaktaṃ/guṇātmakam
avyaktamunmanifest
avyaktam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roota-vyakta (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā (1), Ekavacana; viśeṣaṇa
sāmyein equilibrium
sāmye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsāmya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Saptamī (7/सप्तमी), Ekavacana
sthitvāhaving remained
sthitvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√sthā (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा-न्त, ल्यबन्त); avyaya; 'having stood/being situated'
guṇātmakamconsisting of the guṇas
guṇātmakam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootguṇa (प्रातिपदिक) + ātmaka (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā (1), Ekavacana; tatpuruṣa: guṇāḥ asya ātmā (consisting of guṇas)