Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन

विकारैः प्रतिसंसृष्टो गुणः साम्येन वर्त्तते / प्रधानं पुरुषाणां च साधर्म्येणैव तिष्ठति

vikāraiḥ pratisaṃsṛṣṭo guṇaḥ sāmyena varttate / pradhānaṃ puruṣāṇāṃ ca sādharmyeṇaiva tiṣṭhati

คุณะที่ปะปนด้วยความแปรเปลี่ยน ย่อมดำรงอยู่ในความสมดุล และประธานกับปุรุษทั้งหลายก็ตั้งอยู่ด้วยความมีธรรมคล้ายกันนั้นเอง

vikāraiḥby modifications/transformations
vikāraiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvikāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Plural (बहुवचन)
pratisaṃsṛṣṭaḥintermixed/combined
pratisaṃsṛṣṭaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootprati+saṃ+√sṛj/√sṛṣ (धातु) + क्त (क्त-प्रत्यय)
FormKridanta past passive participle (क्त), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
guṇaḥquality (guṇa)
guṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootguṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
sāmyenaby equilibrium, by sameness
sāmyena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsāmya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन)
varttateexists, proceeds, functions
varttate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vṛt (धातु)
FormLaṭ-lakāra (लट्, present), Ātmanepada (आत्मनेपद), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Ekavacana (एकवचन)
pradhānamPradhāna (primordial matter)
pradhānam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpradhāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (प्रथमा/द्वितीया), Singular (एकवचन)
puruṣāṇāmof the persons (puruṣas)
puruṣāṇām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी), Plural (बहुवचन)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), conjunction (समुच्चय)
sādharmyeṇaby similarity, by having the same nature
sādharmyeṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootsādharmya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन)
evaindeed, only
eva:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), emphatic particle (निपात)
tiṣṭhatistands, remains
tiṣṭhati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (धातु)
FormLaṭ-lakāra (लट्, present), Parasmaipada (परस्मैपद), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Ekavacana (एकवचन)