Previous Verse
Next Verse

Shloka 75

Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva

Lalitopākhyāna Context

इन्दिरा च महालक्ष्म्या संदिष्टा तुष्टया तथा / यथोचितनिवासाय विष्णोर्वक्षस्थलं मुदा / तदाज्ञां शिरसा धृत्वा रमा विष्णुश्च भक्तितः

indirā ca mahālakṣmyā saṃdiṣṭā tuṣṭayā tathā / yathocitanivāsāya viṣṇorvakṣasthalaṃ mudā / tadājñāṃ śirasā dhṛtvā ramā viṣṇuśca bhaktitaḥ

พระอินทิราก็ได้รับพระบัญชาจากพระมหาลักษมีผู้พอพระทัย ให้เสด็จประทับด้วยความปีติ ณ พระอุระของพระวิษณุเป็นที่สถิตอันสมควร ครั้นรับพระบัญชานั้นไว้เหนือเศียร พระรมาและพระวิษณุก็ทรงน้อมรับด้วยภักติ

indirāIndirā (Lakṣmī)
indirā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootindirā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक-अव्यय)
mahā-lakṣmyāby Mahālakṣmī
mahā-lakṣmyā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + lakṣmī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; ‘by Mahālakṣmī’
saṃdiṣṭāwas instructed
saṃdiṣṭā:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsaṃ-√diś (धातु)
FormPast passive participle (क्त), Feminine, Nominative, Singular; ‘having been instructed’
tuṣṭayāwith delight
tuṣṭayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottuṣṭi (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Singular; adverbial sense ‘with satisfaction/joyfully’
tathālikewise
tathā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (तथा)
yathā-ucita-nivāsāyafor an appropriate abode
yathā-ucita-nivāsāya:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootyathā (अव्यय) + ucita (कृदन्त; √uc) + nivāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Dative (4th/चतुर्थी), Singular; तत्पुरुषः—‘यथोचितः निवासः’ → ‘for a suitable residence’
viṣṇoḥof Viṣṇu
viṣṇoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
vakṣaḥ-sthalamthe chest-region
vakṣaḥ-sthalam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvakṣas (प्रातिपदिक) + sthala (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘वक्षसः स्थलम्’
mudāwith joy
mudā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootmudā (प्रातिपदिक)
FormAdverbial instrumental (तृतीया-प्रयोगे अव्ययवत्); ‘joyfully’
tad-ājñāmthat command
tad-ājñām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ājñā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; ‘that command’
śirasāwith the head (in reverence)
śirasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśiras (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Singular; idiomatically ‘with (one’s) head’ = respectfully
dhṛtvāhaving accepted
dhṛtvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√dhṛ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), indeclinable; ‘having borne/accepted’
ramāRamā (Lakṣmī)
ramā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootramā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
viṣṇuḥViṣṇu
viṣṇuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction
bhaktitaḥout of devotion
bhaktitaḥ:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootbhakti (प्रातिपदिक)
FormAblatival adverb (पञ्चमी-अर्थे अव्ययवत्); ‘out of devotion’