Previous Verse
Next Verse

Shloka 102

प्रत्याहारवर्णनम्

Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence

अस्तिनास्तीति सो ऽन्यो वा इहामुत्रेति वा पुनः / एकत्वं वा पृथक्वं वा क्षेत्रज्ञः पुरुषो ऽपि वा

astināstīti so 'nyo vā ihāmutreti vā punaḥ / ekatvaṃ vā pṛthakvaṃ vā kṣetrajñaḥ puruṣo 'pi vā

“มี” หรือ “ไม่มี”, “เป็นอื่น”, “ที่นี่หรือที่โน้น”—แล้ว “เป็นหนึ่งหรือแยกกัน”—ในทวิภาวะเช่นนี้ แม้ปุรุษผู้รู้สนาม (กษेत्रชญะ) ก็ถูกกล่าวถึง.

astiis; exists
asti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
nāstiis not; does not exist
nāsti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootna (अव्यय) + as (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); negated form
itithus; ‘...’
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-उद्धरणार्थक-अव्यय)
saḥhe; that (one)
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); pronoun (सर्वनाम)
anyaḥother; different
anyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक-अव्यय)
ihahere
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
FormDeictic adverb (देशवाचक-अव्यय)
amutrathere; in the other world
amutra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootamutra (अव्यय)
FormDeictic adverb (देशवाचक-अव्यय)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-उद्धरणार्थक-अव्यय)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक-अव्यय)
punaḥagain; further
punaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
FormAdverb (पुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय)
ekatvamoneness; unity
ekatvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootekatva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1st/2nd प्रथमा/द्वितीया), Singular (एकवचन)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक-अव्यय)
pṛthaktvamseparateness; plurality
pṛthaktvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpṛthaktva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1st/2nd प्रथमा/द्वितीया), Singular (एकवचन)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक-अव्यय)
kṣetra-jñaḥknower of the field (Self)
kṣetra-jñaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक) + jña (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुषः (kṣetrasya jñaḥ)
puruṣaḥperson; spirit
puruṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
apialso; even
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (समुच्चय/अपि-अव्यय)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक-अव्यय)