Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga

Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes

भूरादिषु महान्तेषु भृशं व्याप्ते यथाग्निना / शिखाः संवर्त्तकाग्नेर्याः प्राप्नुवन्ति सवासनाः

bhūrādiṣu mahānteṣu bhṛśaṃ vyāpte yathāgninā / śikhāḥ saṃvarttakāgneryāḥ prāpnuvanti savāsanāḥ

เมื่อภูโลกเป็นต้นและโลกอันยิ่งใหญ่ทั้งหลายถูกไฟแผ่ซ่านอย่างรุนแรง เปลวเพลิงแห่งสังวรรตกัคคี (Saṃvartaka) ก็ลามไปถึง พร้อมด้วยวาสนา (ร่องรอยกิเลส)

bhūḥ-ādiṣuin Bhū and the other (worlds/elements)
bhūḥ-ādiṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhū (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (समाहार/ādi-artha: 'bhū-ādi'), Puṃliṅga, Saptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Bahuvacana
mahānteṣugreat; vast
mahānteṣu:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahant (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Bahuvacana; adjective qualifying bhūḥ-ādiṣu
bhṛśamexceedingly
bhṛśam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhṛśam (अव्यय)
FormAvyaya, adverb (क्रियाविशेषण) meaning 'excessively'
vyāptewhen (it is) pervaded
vyāpte:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootvi-√āp (धातु)
FormKṛdanta: Past passive participle (क्त), Locative singular (सप्तमी एकवचन) neuter/masc. agreeing with implied 'loke/viśve' or with bhūḥ-ādiṣu as locative absolute sense; meaning 'when pervaded'
yathāas; just as
yathā:
Upamāna (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
FormAvyaya, comparative particle (उपमानवाचक)
agnināby fire
agninā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā vibhakti (3rd/तृतीया), Ekavacana
śikhāḥflames
śikhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśikhā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Bahuvacana
saṃvarttaka-agneḥof the Saṃvarttaka fire (fire of dissolution)
saṃvarttaka-agneḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsaṃvarttaka (प्रातिपदिक) + agni (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya ('saṃvarttakaḥ agniḥ'), Puṃliṅga, Ṣaṣṭhī vibhakti (6th/षष्ठी), Ekavacana
yāḥwhich
yāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Bahuvacana; relative pronoun referring to śikhāḥ
prāpnuvantireach; attain
prāpnuvanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√āp (धातु)
FormLaṭ lakāra (present), Prathama puruṣa (3rd), Bahuvacana, Parasmaipada
sa-vāsanāḥwith coverings/vestures (enveloped)
sa-vāsanāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (उपसर्ग/अव्यय) + vāsanā (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi ('vāsanāḥ santi yeṣām' / 'having coverings/vestures'), Strīliṅga, Prathamā vibhakti, Bahuvacana; qualifies śikhāḥ/yāḥ