Adhyaya 18
Anushanga PadaAdhyaya 1815 Verses

Adhyaya 18

Nakṣatra-Śrāddha Phala-Vidhi (Results of Śrāddha by Asterism)

อธยายะสั้นนี้อยู่ในสาย “ศราทธกัลปะ” พฤหัสบดีอ้างคำสอนของยมะที่เคยประทานแก่พระราชา ศศบินทุ แล้วแจกแจงผล (ผละ) ของการทำศราทธะเมื่อประกอบด้วยนักษัตรต่าง ๆ ตามลำดับ. กฤตติกาให้ความมั่นคงในพรตและรัศมีสวรรค์; โรหิณีให้บุตรและเตชัส; อารทราให้ผลรุนแรง; ปุนรวสุและติษยะ/ปุษยะให้ความรุ่งเรืองและการหล่อเลี้ยง; อาศเลษาและมฆาให้บุตรกล้าหาญและเกียรติในสังคม; ผลคุนีให้โชคดี; หัสตะและจิตราให้ความเป็นผู้นำและบุตรงาม; สวาติให้กำไรทางการค้า; อนุราธาและเชษฐาให้ความเป็นใหญ่; มูละและอาษาฒาให้สุขภาพและชื่อเสียง; ศรวณะชี้สู่ความสำเร็จทางจิตวิญญาณที่สูงขึ้น; ธนิษฐาให้ทรัพย์และส่วนแห่งราชา. ตอนท้ายกล่าวว่าเมื่อทรงยึดวิธีนี้ พระศศบินทุปกครองสำเร็จ เป็นนัยว่าการกำหนดกาลพิธีศราทธะช่วยค้ำจุนครอบครัวและแผ่นดินให้มั่นคง.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे तिथिश्राद्धवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः // १७// बृहस्पतिरुवाच यमस्तु यानि श्राद्धानि प्रोवाच शशबिन्दवे / तानि मे शृणु कार्याणि नक्षत्रेषु पृथक् पृथक्

ดังนี้ ในศรีพรหมาณฑมหาปุราณะ ภาคมัธยมที่วายุได้กล่าว ในอุปโธทปาทที่สาม แห่งศราทธ์กัลปะ เป็นบทที่สิบเจ็ดชื่อว่า ‘พรรณนาศราทธ์ตามติติ’ พฤหัสปติกล่าวว่า—ศราทธ์ทั้งหลายที่ยมะได้บอกแก่ศศบินทุ จงฟังจากเราเถิด; พึงปฏิบัติแยกกันไปตามนักษัตรแต่ละดวง

Verse 2

श्राद्धं यः कृत्तिकायोगं कुरुते सततं नरः / अग्नीनाधाय स स्वर्गे राजते सुदृढव्रतः

ผู้ใดทำศราทธ์เป็นนิตย์ในกฤตติกา-โยค ผู้นั้นตั้งไฟบูชา (อัคนิ) ไว้ และด้วยวัตรอันมั่นคง ย่อมรุ่งเรืองในสวรรค์

Verse 3

अपत्यकामो रोहिण्यां सौम्ये तेजस्विना भवेत् / प्रायशः क्रूरकर्माणि आर्द्रायां श्राद्धमाचरन्

ผู้ปรารถนาบุตร หากทำศราทธ์ในโรหิณี ย่อมเป็นผู้ละมุนละไมและมีรัศมี แต่ผู้ประกอบศราทธ์ในอารทรา มักเอนเอียงไปสู่กรรมอันหยาบกร้านและโหดร้าย

Verse 4

क्षेत्रभागी भवेत्पुत्री श्राद्धं कृत्वा पुनर्वसौ / पुष्टिकामः पुनस्तिष्ये श्राद्धं कुर्वीत मानवः

เมื่อทำศราทธ์ในปุนรวสุ บุตรีจะได้ส่วนในไร่นา/ที่ดินของบรรพชน และผู้ปรารถนาความอุดมสมบูรณ์ (ปุษฏิ) พึงทำศราทธ์อีกครั้งในติษยะ (ปุษยะ)

Verse 5

आश्लेषासु पितॄनर्चन्वीरान्पुत्रानवाप्नुयात् / जातीनां भवति श्रेष्ठो मघासु श्राद्धमाचरन्

ผู้ใดบูชาพระปิตฤในนักษัตรอาศเลษา ย่อมได้บุตรผู้กล้าหาญ และผู้ประกอบศราทธะในนักษัตรมฆา ย่อมเป็นผู้ประเสริฐในหมู่ตระกูลของตน

Verse 6

फाल्गुनीषु पितॄनर्चन्सौभाग्यं लभते नरः / प्रदानशीलः सापत्य उत्तरासु करोति यः

ผู้ใดบูชาพระปิตฤในนักษัตรผาลคุนี ย่อมได้ความเป็นสิริมงคล. และผู้ใดมีใจให้ทานประกอบศราทธะในนักษัตรอุตตรา ย่อมรุ่งเรืองพร้อมบุตรหลาน

Verse 7

संसत्सु मुख्यो भवति हस्ते ऽभ्यर्च्य पितॄनपि / चित्रायां चैव यः कुर्यात्पश्येद्रूपवतः सुतान्

ผู้ใดบูชาพระปิตฤในนักษัตรหัสตะ ย่อมเป็นผู้นำในที่ประชุม. และผู้ใดทำศราทธะในนักษัตรจิตรา ย่อมได้เห็นบุตรผู้รูปงาม

Verse 8

स्वातिना चैव यः कुर्याद्वाणिज्ये लाभमाप्नुयात् / पुत्रार्थी तु विशाखासु श्राद्धमीहेत मालवः

ผู้ใดทำศราทธะในนักษัตรสวาติ ย่อมได้กำไรในพาณิชย์. ผู้ปรารถนาบุตรพึงพยายามทำศราทธะในนักษัตรวิศาขา

Verse 9

अनुराधासु कुर्वाणो नरश्चक्रं प्रवर्त्तयेत् / आधिपत्यं भवेच्छ्रेष्ठं ज्येष्ठायां सततं तु यः

ผู้ใดทำศราทธะในนักษัตรอนุราธา ย่อมทำให้กงล้อแห่งอำนาจและความรุ่งเรืองหมุนไป. และผู้ใดทำศราทธะในนักษัตรเชษฐาเป็นนิตย์ ย่อมได้อธิปไตยอันประเสริฐ

Verse 10

मूलेनारोग्यमिच्छन्ति ह्याषाढासु महद्यशः / उत्तरासु तु कुर्वाणो वीतशोको भवेन्नरः

ในนักษัตรมูละย่อมปรารถนาสุขภาพ; ในอาษาฒะย่อมได้เกียรติยศใหญ่. ในอุตตราษาฒะ ผู้กระทำย่อมเป็นผู้พ้นโศก.

Verse 11

श्रवणेन तु लोकेषु प्राप्नुयात्परमां गतिम् / राज्यभागी धनिष्ठासु प्राप्नुया द्विपुलं धनम्

เมื่อกระทำในนักษัตรศรวณะ ย่อมบรรลุคติสูงสุดในโลกทั้งหลาย. ในธนิษฐา ผู้กระทำย่อมได้ส่วนแห่งราชย์และทรัพย์ทวีคูณ.

Verse 12

श्राद्धनिर्जितलोकश्च वेदान् सांगानवाप्नुयात् / नक्षत्रैर्वारुणैः कुर्वन्भिषक्सिद्धिमवाप्नुयात्

ด้วยศราทธะย่อมชนะโลกทั้งหลายและได้พระเวทพร้อมอังคะ. เมื่อกระทำในนักษัตรวารุณะ ย่อมได้ความสำเร็จแห่งวิชาแพทย์.

Verse 13

पूर्वप्रौष्ठ पदे कुर्वन्विन्देताजीविकान्बहून् / उत्तरास्वनतिक्रम्य विन्देद्गा वै सहस्रशः

ผู้กระทำในปูรวปรौษฐปทา ย่อมได้เลี้ยงชีพมากมาย. ในอุตตราษาฒะ เมื่อไม่ล่วงละเมิดข้อกำหนด ย่อมได้โคเป็นพัน ๆ ตัว.

Verse 14

बहुकुप्यकृतं द्रव्यं विन्देत्कुर्वन्सुरेवतीम् / अश्वानश्वयुजा भक्तो भरण्यां साधुसत्तमः

เมื่อกระทำในนักษัตรสุเรวตี ย่อมได้ทรัพย์ที่สะสมไว้ในภาชนะมากมาย. ในอัศวยุชะ ผู้ภักดีได้ม้า; ในภรณี เขาเป็นยอดแห่งสาธุชน.

Verse 15

इमं श्राद्धविधिं कुर्वञ्छशबिन्दुर्महीमिमाम् / कृत्स्नां बलेन सो ऽक्लिष्ठो लभ्ध्वा च प्रशशास ह

เมื่อประกอบพิธีศราทธะตามวิธีนี้ ศศบินทุได้ครอบครองแผ่นดินทั้งสิ้นด้วยกำลังของตนโดยไม่ลำบาก แล้วจึงปกครองโดยธรรม

Frequently Asked Questions

Śrāddha performed under particular nakṣatras yields distinct, predictable results—ranging from progeny and wealth to sovereignty and spiritual ascent.

Bṛhaspati speaks, citing Yama as the original instructor, and frames it as Yama’s teaching delivered to King Śaśabindu (a model recipient who later prospers).

It is primarily ritual-cosmological: astral time (nakṣatra) governs rite efficacy; it supports vaṃśa indirectly by emphasizing progeny, ancestral satisfaction, and stable kingship through correctly timed śrāddha.