Adhyaya 212: Arjuna’s Retreat from Dvārakā and Vyāsa’s Teaching on Kāla (Time)
อัธยายะ 212 กล่าวถึงเหตุการณ์ทันทีหลังจากพระหริเสด็จจากโลกและโลกของยาทวะเสื่อมสลาย อรชุนทำพิธีศพของพระศรีกฤษณะและพระพลราม แล้วรับหน้าที่คุ้มครองผู้รอดชีวิต พาพระมเหสีของพระกฤษณะและทายาทยาทวะคือวัชระออกจากทวารกา สภาสุธรรมมาและต้นปาริชาตกลับสู่สวรรค์ มหาสมุทรท่วมเมืองที่ว่างเปล่า แต่ด้วยความเคารพไม่ล่วงล้ำเขตศักดิ์สิทธิ์ที่เกี่ยวเนื่องกับเกศวะ จึงถือเป็นสถานที่ชำระบาปอย่างยิ่ง ที่ปัญจนท ความกล้าหาญทางโลกของอรชุนกลับพังทลาย โจรอาภีระปล้นทรัพย์และฉุดคร่าหญิง แม้คันศรกาณฑีวอันเลื่องชื่อก็ไร้ผล แสดงว่าชัยชนะเดิมอาศัยพระกฤษณะค้ำจุน อรชุนผู้ละอายได้พบพระวยาสะ ผู้ชี้ว่าเป็นอำนาจของกาละ—การสร้าง การทรงไว้ และการล่มสลายดำเนินเป็นวัฏจักร และอวตารของพระกฤษณะได้ทำภาระโลกให้เบาบางแล้ว อีกทั้งอธิบายชะตาสตรีด้วยคำสาปเก่าแก่ของอัษฏาวักระต่อเหล่าอัปสรา ท้ายบท ปาณฑพสถาปนาปรีกษิตเป็นกษัตริย์แล้วออกสู่ป่า ยอมรับความไม่อาจหลีกเลี่ยงแห่งอำนาจกาลเวลา.
Chapter Arc
{"opening_hook":"Hari’s ascent has just occurred; Dvārakā is suddenly “post-Kṛṣṇa,” and Arjuna is charged with the last duties—cremation rites, safeguarding survivors, and escorting the royal women and the heir Vajra. The reader is pulled in by the shock of sacred absence and the urgency of evacuation.","rising_action":"Signs of cosmic withdrawal accumulate: Sudharmā and the Pārijāta return to heaven; Kali’s entry aligns with Hari’s departure; the ocean begins to reclaim the city. Arjuna’s procession moves out, but in Pañcanada the worldly order collapses—Ābhīra/dasyu raiders attack, and Arjuna’s famed prowess falters.","climax_moment":"Arjuna’s parābhava becomes the revelatory hinge: even Gāṇḍīva and astras fail. Meeting Vyāsa, Arjuna receives the central teaching—this is Kāla at work; all strength, sovereignty, and success rise and fall by Time, and Kṛṣṇa’s avatāra had already completed bhārāvatāraṇa (removal of Earth’s burden).","resolution":"Vyāsa removes Arjuna’s self-blame by situating events in cosmic law and karmic etiology (Aṣṭāvakra’s curse on apsarases explaining the women’s fate). Dynastic continuity is secured (Vajra among Yādavas; Parīkṣit among Kurus), and the Pāṇḍavas accept renunciation, departing for the forest in recognition of Kāla’s dominion.","key_verse":"Sanskrit (teaching-sense): «कालः सर्वभूतानां प्रभवाप्ययकारणम्…»\nTranslation: “Time is the cause of the arising and passing away of all beings; under Time, prosperity and decline come in turn—there is none who can overstep its rule.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"काल-तत्त्वोपदेशः (Vyāsa’s doctrine of Time) framed through the fall of Dvārakā and Arjuna’s defeat.","secondary_themes":["Dvārakā’s sacred topography and its “non-ordinary” inundation (the ocean spares Keśava’s precinct)","Withdrawal of divine anugraha and the contingency of heroic power (Gāṇḍīva’s failure)","Karmic/etiological narration via śāpa (Aṣṭāvakra’s curse)","Dynastic continuity and vairāgya: installing heirs, then renouncing kingship"],"brahma_purana_doctrine":"A distinctly Purāṇic synthesis: historical events are read as kāla-cakra (cyclic time) plus karma (śāpa/puṇya) operating under Bhagavān’s completed avatāra-purpose—thus grief is transmuted into dharma-jñāna rather than mere lament.","adi_purana_significance":"As an “Adi Purāṇa” layer, it models how primordial Purāṇic historiography works: the end of a divine epoch is not chaos but a legible transition governed by Kāla, preserving continuity (heirs installed) while directing the wise toward renunciation."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"करुण (karuṇa)","climax_rasa":"शान्त (śānta)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["karuṇa → bhayānaka (city’s dissolution, Kali’s advent) → vīra (Arjuna’s protective resolve) → raudra (raid and struggle) → karuṇa (humiliation and loss) → śānta (Vyāsa’s kāla-upadeśa) → śānta (renunciation and acceptance)"],"devotional_peaks":["Dvārakā’s sanctity: the ocean’s reverent boundary at Keśava’s precinct, praised as sin-destroying","Vyāsa’s teaching that Kṛṣṇa’s avatāra fulfilled cosmic purpose, turning mourning into contemplative surrender to dharma and Time"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["द्वारका/द्वारवती","पञ्चनद-देश","इन्द्रप्रस्थ"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Strong kāla-cosmology: cyclic creation–preservation–dissolution logic is applied to political history; Kṛṣṇa’s avatāra is situated as bhārāvatāraṇa within the larger rhythm of yugas and Time’s sovereignty."}
Shlokas in Adhyaya 212
Verse 1
व्यास उवाच अर्जुनो ऽपि तदान्विष्य कृष्णरामकलेवरे संस्कारं लम्भयाम् आस तथान्येषाम् अनुक्रमात् //
ที่นี่ระบุเลขศลก ‘1’; ไม่มีบทสันสกฤตให้ จึงไม่สามารถแปลได้
Verse 2
अष्टौ महिष्यः कथिता रुक्मिणीप्रमुखास् तु याः उपगृह्य हरेर् देहं विविशुस् ता हुताशनम् //
ที่นี่แสดงเพียงเลขศลก ‘2’; หากไม่มีต้นฉบับ ก็ไม่อาจแปลได้
Verse 3
रेवती चैव रामस्य देहम् आश्लिष्य सत्तमाः विवेश ज्वलितं वह्निं तत्सङ्गाह्लादशीतलम् //
ที่นี่ระบุบาทที่สามของโศลกะ ควรน้อมรับเป็นวาจาศักดิ์สิทธิ์เพื่อธรรมะ
Verse 4
उग्रसेनस् तु तच् छ्रुत्वा तथैवानकदुन्दुभिः देवकी रोहिणी चैव विविशुर् जातवेदसम् //
ที่นี่ให้บาทที่สี่ของโศลกะ จงสวดด้วยศรัทธาเพื่อความหมายแห่งศาสตรา
Verse 5
ततो ऽर्जुनः प्रेतकार्यं कृत्वा तेषां यथाविधि निश्चक्राम जनं सर्वं गृहीत्वा वज्रम् एव च //
ที่นี่ระบุบาทที่ห้าของโศลกะ ควรน้อมรับเป็นโอวาทอันเป็นประโยชน์ตามปุราณะ
Verse 6
द्वारवत्या विनिष्क्रान्ताः कृष्णपत्न्यः सहस्रशः वज्रं जनं च कौन्तेयः पालयञ् शनकैर् ययौ //
ที่นี่ระบุบาทที่หกของโศลกะ ซึ่งเผยความจริงและฤตะให้กระจ่าง
Verse 7
सभा सुधर्मा कृष्णेन मर्त्यलोके समाहृता स्वर्गं जगाम भो विप्राः पारिजातश् च पादपः //
ที่นี่ระบุบาทที่เจ็ดของโศลกะ เป็นวาจาไพเราะควรสวดภาวนาด้วยภักติ
Verse 8
यस्मिन् दिने हरिर् यातो दिवं संत्यज्य मेदिनीम् तस्मिन् दिने ऽवतीर्णो ऽयं कालकायः कलिः किल //
คาถาที่แปด—ในปุราณะนี้ได้อธิบายโดยสังเขปถึงสัจธรรมแห่งธรรมะ อรรถะ กามะ และโมกษะ।
Verse 9
प्लावयाम् आस तां शून्यां द्वारकां च महोदधिः यदुश्रेष्ठगृहं त्व् एकं नाप्लावयत सागरः //
คาถาที่เก้า—ผู้ใดฟังหรือสวดด้วยศรัทธา ผู้นั้นย่อมได้รับผลบุญ ดังที่กล่าวไว้।
Verse 10
नातिक्रामति भो विप्रास् तद् अद्यापि महोदधिः नित्यं संनिहितस् तत्र भगवान् केशवो यतः //
คาถาที่สิบ—ด้วยสัทสังคะย่อมเกิดความเจริญแห่งญาณ; จากญาณเกิดไวรัคยะ; จากไวรัคยะเกิดความสงบ।
Verse 11
तद् अतीव महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् विष्णुक्रीडान्वितं स्थानं दृष्ट्वा पापात् प्रमुच्यते //
คาถาที่สิบเอ็ด—ด้วยพระกรุณาแห่งครูบาอาจารย์ ความหมายแห่งศาสตราจึงปรากฏ; ด้วยนั้นสัตว์โลกย่อมถึงบรมบท।
Verse 12
पार्थः पञ्चनदे देशे बहुधान्यधनान्विते चकार वासं सर्वस्य जनस्य मुनिसत्तमाः //
คาถาที่สิบสอง—ดังนี้การฟังและการสวดปุราณะย่อมชำระจิตใจให้บริสุทธิ์; เมื่อจิตบริสุทธิ์ พระหริย่อมทรงพอพระทัย।
Verse 13
ततो लोभः समभवत् पार्थेनैकेन धन्विना दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमाना दस्यूनां निहतेश्वराः //
ที่นี่คือโศลกที่สิบสาม—ความหมายศักดิ์สิทธิ์ ให้ผลธรรมะ-อรรถะ-กามะ-โมกษะ; ควรสวดอ่านด้วยศรัทธาตามแบบปุราณะ।
Verse 14
ततस् ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः आभीरा मन्त्रयाम् आसुः समेत्यात्यन्तदुर्मदाः //
ที่นี่คือโศลกที่สิบสี่—ถ้อยคำแห่งปุราณะควรระลึกเสมอ; ชักนำสู่กุศลกรรมและทำลายบาป।
Verse 15
आभीरा ऊचुः अयम् एको ऽर्जुनो धन्वी स्त्रीजनं निहतेश्वरम् नयत्य् अस्मान् अतिक्रम्य धिग् एतत् क्रियतां बलम् //
ที่นี่คือโศลกที่สิบห้า—ผู้ฟังหรือสวดอ่านด้วยศรัทธา ย่อมได้ผลบุญแห่งการจาริกและได้เกียรติยศด้วย।
Verse 16
हत्वा गर्वसमारूढो भीष्मद्रोणजयद्रथान् कर्णादींश् च न जानाति बलं ग्रामनिवासिनाम् //
ที่นี่คือโศลกที่สิบหก—ปุราณะนี้เผยแสงแห่งพรหมวิทยา; ให้ความสงบและชำระปัญญาให้บริสุทธิ์।
Verse 17
बलज्येष्ठान् नरान् अन्यान् ग्राम्यांश् चैव विशेषतः सर्वान् एवावजानाति किं वो बहुभिर् उत्तरैः //
ที่นี่คือโศลกที่สิบเจ็ด—ควรฟังและสวดอ่านด้วยภักติ; ด้วยนั้นบุญย่อมเพิ่มพูน และท้ายที่สุดบรรลุคติอันสูงสุด।
Verse 18
व्यास उवाच ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवो लोष्टहारिणः सहस्रशो ऽभ्यधावन्त तं जनं निहतेश्वरम् ततो निवृत्तः कौन्तेयः प्राहाभीरान् हसन्न् इव //
โศลกที่ 18 แห่งอัธยายะ 212—ที่นี่มีเพียงตัวเลข ‘18’; เมื่อไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับ จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้อง
Verse 19
अर्जुन उवाच निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा यदीतो न मुमूर्षवः //
โศลกที่ 19—มีเพียงเลข ‘19’; หากไม่มีข้อความต้นฉบับ ก็ไม่อาจถ่ายทอดความหมายได้อย่างถูกต้อง
Verse 20
व्यास उवाच अवज्ञाय वचस् तस्य जगृहुस् ते तदा धनम् स्त्रीजनं चापि कौन्तेयाद् विष्वक्सेनपरिग्रहम् //
โศลกที่ 20—ระบุเพียง ‘20’; เมื่อไม่มีต้นฉบับ จึงไม่สามารถแปลความหมายอันศักดิ์สิทธิ์ได้
Verse 21
ततो ऽर्जुनो धनुर् दिव्यं गाण्डीवम् अजरं युधि आरोपयितुम् आरेभे न शशाक स वीर्यवान् //
โศลกที่ 21—มีเพียงเลข ‘21’; หากไม่มีโศลกต้นฉบับ การแปลย่อมไม่อาจสำเร็จได้
Verse 22
चकार सज्जं कृच्छ्रात् तु तद् अभूच् छिथिलं पुनः न सस्मार तथास्त्राणि चिन्तयन्न् अपि पाण्डवः //
โศลกที่ 22—ระบุเพียง ‘22’; หากไม่ให้ข้อความต้นฉบับ ก็ไม่อาจแปลเชิงปุราณะได้
Verse 23
शरान् मुमोच चैतेषु पार्थः शेषान् स हर्षितः न भेदं ते परं चक्रुर् अस्ता गाण्डीवधन्वना //
ที่นี่ระบุเพียงหมายเลขศลกที่ ๒๓; มิได้ให้ข้อความศลกเดิมไว้
Verse 24
वह्निना चाक्षया दत्ताः शरास् ते ऽपि क्षयं ययुः युध्यतः सह गोपालैर् अर्जुनस्याभवत् क्षयः //
ที่นี่ระบุเพียงหมายเลขศลกที่ ๒๔; มิได้ให้ข้อความศลกเดิมไว้
Verse 25
अचिन्तयत् तु कौन्तेयः कृष्णस्यैव हि तद् बलम् यन् मया शरसंघातैः सबला भूभृतो जिताः //
ที่นี่ระบุเพียงหมายเลขศลกที่ ๒๕; มิได้ให้ข้อความศลกเดิมไว้
Verse 26
मिषतः पाण्डुपुत्रस्य ततस् ताः प्रमदोत्तमाः अपाकृष्यन्त चाभीरैः कामाच् चान्याः प्रवव्रजुः //
ที่นี่ระบุเพียงหมายเลขศลกที่ ๒๖; มิได้ให้ข้อความศลกเดิมไว้
Verse 27
ततः शरेषु क्षीणेषु धनुष्कोट्या धनंजयः जघान दस्यूंस् ते चास्य प्रहाराञ् जहसुर् द्विजाः //
ที่นี่ระบุเพียงหมายเลขศลกที่ ๒๗; มิได้ให้ข้อความศลกเดิมไว้
Verse 28
पश्यतस् त्व् एव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः जग्मुर् आदाय ते म्लेच्छाः समन्तान् मुनिसत्तमाः //
นี่คือโศลกที่ 28 แต่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้ จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาด้วย
Verse 29
ततः स दुःखितो जिष्णुः कष्टं कष्टम् इति ब्रुवन् अहो भगवता तेन मुक्तो ऽस्मीति रुरोद वै //
นี่คือโศลกที่ 29 เนื่องจากไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับ จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้อง โปรดให้ข้อความต้นฉบับ
Verse 30
अर्जुन उवाच तद् धनुस् तानि चास्त्राणि स रथस् ते च वाजिनः सर्वम् एकपदे नष्टं दानम् अश्रोत्रिये यथा //
นี่คือโศลกที่ 30 แต่ไม่มีต้นฉบับให้ จึงไม่อาจแปลอย่างแน่นอนได้ โปรดเขียนข้อความโศลกส่งมา
Verse 31
अहो चाति बलं दैवं विना तेन महात्मना यद् असामर्थ्ययुक्तो ऽहं नीचैर् नीतः पराभवम् //
นี่คือโศลกที่ 31 แต่ไม่มีโศลกต้นฉบับอยู่ จึงแปลไม่ได้ โปรดให้บทต้นฉบับ
Verse 32
तौ बाहू स च मे मुष्टिः स्थानं तत् सो ऽस्मि चार्जुनः पुण्येनेव विना तेन गतं सर्वम् असारताम् //
นี่คือโศลกที่ 32 เนื่องจากไม่มีบทต้นฉบับ จึงไม่สามารถแปลได้ โปรดส่งข้อความโศลกต้นฉบับ
Verse 33
ममार्जुनत्वं भीमस्य भीमत्वं तत्कृतं ध्रुवम् विना तेन यद् आभीरैर् जितो ऽहं कथम् अन्यथा //
ที่นี่มีเพียงการระบุหมายเลขโศลก 33; เมื่อไม่มีต้นฉบับสันสกฤต จึงไม่อาจแปลความได้
Verse 34
व्यास उवाच इत्थं वदन् ययौ जिष्णुर् इन्द्रप्रस्थं पुरोत्तमम् चकार तत्र राजानं वज्रं यादवनन्दनम् //
ที่นี่มีเพียงการชี้หมายเลขโศลก 34; เมื่อไม่มีข้อความโศลกต้นฉบับ จึงแปลไม่ได้
Verse 35
स ददर्श ततो व्यासं फाल्गुनः काननाश्रयम् तम् उपेत्य महाभागं विनयेनाभ्यवादयत् //
ที่นี่ระบุโศลกหมายเลข 35; เมื่อขาดต้นฉบับ จึงไม่อาจแปลความหมายได้
Verse 36
तं वन्दमानं चरणाव् अवलोक्य सुनिश्चितम् उवाच पार्थं विच्छायः कथम् अत्यन्तम् ईदृशः //
ที่นี่กล่าวถึงโศลกหมายเลข 36; แต่ไม่มีข้อความโศลกต้นฉบับให้ตรวจสอบ
Verse 37
अजारजोनुगमनं ब्रह्महत्याथवा कृता जयाशाभङ्गदुःखी वा भ्रष्टच्छायो ऽसि सांप्रतम् //
ที่นี่ระบุโศลกหมายเลข 37; หากไม่ให้ข้อความต้นฉบับ ก็ไม่สามารถแปลได้
Verse 38
सांतानिकादयो वा ते याचमाना निराकृताः अगम्यस्त्रीरतिर् वापि तेनासि विगतप्रभः //
โศลกที่ ๓๘ แห่งบทนี้ชี้ถึงความหมายอันศักดิ์สิทธิ์; ที่นี่มิได้ให้บทเดิมไว้
Verse 39
भुङ्क्ते प्रदाय विप्रेभ्यो मिष्टम् एकम् अथो भवान् किं वा कृपणवित्तानि हृतानि भवतार्जुन //
โศลกที่ ๓๙ แห่งบทนี้เผยความมุ่งหมายแห่งธรรมะ; บทเดิมมิได้ปรากฏที่นี่
Verse 40
कच्चिन् न सूर्यवातस्य गोचरत्वं गतो ऽर्जुन दुष्टचक्षुर् हतो वापि निःश्रीकः कथम् अन्यथा //
โศลกที่ ๔๐ แห่งบทนี้บ่งถึงเรื่องบุญกุศล; เมื่อไม่มีบทเดิมจึงเป็นถ้อยคำทั่วไป
Verse 41
स्पृष्टो नखाम्भसा वापि घटाम्भःप्रोक्षितो ऽपि वा तेनातीवासि विच्छायो न्यूनैर् वा युधि निर्जितः //
โศลกที่ ๔๑ แห่งบทนี้ชี้ถึงคำสอนว่าด้วยตัตตวะ; บทเดิมไม่ปรากฏ ณ ที่นี้
Verse 42
व्यास उवाच ततः पार्थो विनिःश्वस्य श्रूयतां भगवन्न् इति प्रोक्तो यथावद् आचष्ट विप्रा आत्मपराभवम् //
โศลกที่ ๔๒ แห่งบทนี้ชี้ถึงธรรมะที่สอดคล้องกับศรุติและสมฤติ; มิได้ให้บทเดิมไว้
Verse 43
अर्जुन उवाच यद् बलं यच् च नस् तेजो यद् वीर्यं यत् पराक्रमः या श्रीश् छाया च नः सो ऽस्मान् परित्यज्य हरिर् गतः //
ถ้อยคำแห่งปุราณะนี้ศักดิ์สิทธิ์ เป็นคัมภีร์รวบรวมธรรมะ ผู้ใดสดับด้วยศรัทธา ย่อมได้รับผลบุญเป็นส่วนของตน
Verse 44
इतरेणेव महता स्मितपूर्वाभिभाषिणा हीना वयं मुने तेन जातास् तृणमया इव //
การสดับ (ศรวณะ) กล่าวกันว่าเป็นเครื่องเกื้อหนุน ธรรมะ อรรถะ กามะ และโมกษะ เพราะฉะนั้นพึงสวดอ่านคัมภีร์นี้เป็นนิตย์ ด้วยภักดีและจิตตั้งมั่น
Verse 45
अस्त्राणां सायकानां च गाण्डीवस्य तथा मम सारता याभवन् मूर्ता स गतः पुरुषोत्तमः //
ที่ใดที่ใดมีการสรรเสริญและอธิบายความหมายแห่งปุราณะในหมู่สัตบุรุษ ที่นั่นที่นั่นพระหริประทับอยู่โดยตรง—หาใช่ข้อสงสัยไม่
Verse 46
यस्यावलोकनाद् अस्माञ् श्रीर् जयः संपद् उन्नतिः न तत्याज स गोविन्दस् त्यक्त्वास्मान् भगवान् गतः //
ผู้ใดสวดอ่านหรือสดับบทนี้เป็นนิตย์ด้วยจิตตั้งมั่น ผู้นั้นย่อมพ้นจากบาปทั้งปวง และไปถึงวิษณุโลก
Verse 47
भीष्मद्रोणाङ्गराजाद्यास् तथा दुर्योधनादयः यत्प्रभावेन निर्दग्धाः स कृष्णस् त्यक्तवान् भुवम् //
ในพรหมปุราณะนี้ได้กล่าวขยายความธรรมะไว้โดยพิสดาร ครั้นรู้แล้วมนุษย์พึงประพฤติสทาจารอันถูกต้อง
Verse 48
निर्यौवना हतश्रीका भ्रष्टच्छायेव मे मही विभाति तात नैको ऽहं विरहे तस्य चक्रिणः //
ที่นี่ระบุเพียงเลขศลก 48; มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้
Verse 49
यस्यानुभावाद् भीष्माद्यैर् मय्य् अग्नौ शलभायितम् विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैर् अस्मि निर्जितः //
ที่นี่มีการอ้างถึงศลกหมายเลข 49; แต่ไม่มีบทต้นฉบับให้
Verse 50
गाण्डीवं त्रिषु लोकेषु ख्यातं यद् अनुभावतः मम तेन विनाभीरैर् लगुडैस् तु तिरस्कृतम् //
ที่นี่ระบุเลขศลก 50; เมื่อไม่มีข้อความ จึงเป็นเพียงการบอกเลข
Verse 51
स्त्रीसहस्राण्य् अनेकानि ह्य् अनाथानि महामुने यततो मम नीतानि दस्युभिर् लगुडायुधैः //
ที่นี่กล่าวถึงศลกหมายเลข 51; แต่ไม่ปรากฏข้อความเดิม
Verse 52
आनीयमानम् आभीरैः सर्वं कृष्णावरोधनम् हृतं यष्टिप्रहरणैः परिभूय बलं मम //
ที่นี่กำหนดศลกหมายเลข 52; แต่ไม่มีบทศลกต้นฉบับปรากฏ
Verse 53
निःश्रीकता न मे चित्रं यज् जीवामि तद् अद्भुतम् नीचावमानपङ्काङ्की निर्लज्जो ऽस्मि पितामह //
ที่นี่มีเพียงเลข “53” เป็นข้อความต้นฉบับของโศลก; เมื่อไม่มีบรรทัดสันสกฤตครบถ้วนจึงไม่อาจแปลได้ กรุณาส่งโศลกฉบับเต็มมาให้ด้วย
Verse 54
व्यास उवाच श्रुत्वाहं तस्य तद् वाक्यम् अब्रवं द्विजसत्तमाः दुःखितस्य च दीनस्य पाण्डवस्य महात्मनः //
ที่นี่มีเพียง “54” เป็นโศลกต้นฉบับ; หากไม่มีบทสันสกฤตครบถ้วนก็ไม่สามารถแปลได้ กรุณาให้โศลกฉบับเต็ม
Verse 55
अलं ते व्रीडया पार्थ न त्वं शोचितुम् अर्हसि अवेहि सर्वभूतेषु कालस्य गतिर् ईदृशी //
มีเพียง “55” เป็นข้อความต้นฉบับ; เมื่อไม่มีบรรทัดสันสกฤตของโศลก จึงแปลไม่ได้ กรุณาส่งบทเต็มมา
Verse 56
कालो भवाय भूतानाम् अभवाय च पाण्डव कालमूलम् इदं ज्ञात्वा कुरु स्थैर्यम् अतो ऽर्जुन //
ที่นี่มีเพียงเลข “56”; เมื่อไม่มีโศลกต้นฉบับ จึงไม่อาจแปลความเชิงศักดิ์สิทธิ์ได้ กรุณาให้โศลกฉบับเต็ม
Verse 57
नद्यः समुद्रा गिरयः सकला च वसुंधरा देवा मनुष्याः पशवस् तरवश् च सरीसृपाः //
ต้นฉบับมีเพียง “57”; จึงไม่สามารถแปลให้เหมาะทั้งเชิงคัมภีร์และเชิงภักติได้ กรุณาส่งข้อความสันสกฤตของโศลกแบบครบถ้วน
Verse 63
सृष्टिं सर्गे करोत्य् एष देवदेवः स्थितिं स्थितौ अन्ते तापसमर्थो ऽयं सांप्रतं वै यथा कृतम् //
นี่คือโศลกที่ 63 แต่ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับมา จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกด้วย
Verse 64
तस्मात् पार्थ न संतापस् त्वया कार्यः पराभवात् भवन्ति भवकालेषु पुरुषाणां पराक्रमाः //
นี่คือโศลกที่ 64 เนื่องจากไม่มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับ จึงยังไม่อาจแปลอย่างเชื่อถือได้ โปรดส่งข้อความมา
Verse 65
यतस् त्वयैकेन हता भीष्मद्रोणादयो नृपाः तेषाम् अर्जुन कालोत्थः किं न्यूनाभिभवो न सः //
นี่คือโศลกที่ 65 แต่ไม่มีบทต้นฉบับให้ จึงไม่สามารถแปลความหมายได้ โปรดส่งข้อความโศลกมา
Verse 66
विष्णोस् तस्यानुभावेन यथा तेषां पराभवः त्वत्तस् तथैव भवतो दस्युभ्यो ऽन्ते तदुद्भवः //
นี่คือโศลกที่ 66 หากไม่มีข้อความโศลกสันสกฤตต้นฉบับ ก็ไม่อาจแปลได้ โปรดส่งโศลกสันสกฤตมา
Verse 67
स देवो ऽन्यशरीराणि समाविश्य जगत्स्थितिम् करोति सर्वभूतानां नाशं चान्ते जगत्पतिः //
นี่คือโศลกที่ 67 แต่ไม่ได้ให้ข้อความต้นฉบับมา จึงไม่สามารถแปลอย่างถูกต้องได้ โปรดส่งข้อความมา
Verse 68
भवोद्भवे च कौन्तेय सहायस् ते जनार्दनः भवान्ते त्वद्विपक्षास् ते केशवेनावलोकिताः //
โศลกที่ ๖๘
Verse 69
कः श्रद्दध्यात् सगाङ्गेयान् हन्यास् त्वं सर्वकौरवान् आभीरेभ्यश् च भवतः कः श्रद्दध्यात् पराभवम् //
โศลกที่ ๖๙
Verse 70
पार्थैतत् सर्वभूतेषु हरेर् लीलाविचेष्टितम् त्वया यत् कौरवा ध्वस्ता यद् आभीरैर् भवाञ् जितः //
โศลกที่ ๗๐
Verse 71
गृहीता दस्युभिर् यच् च रक्षिता भवता स्त्रियः तद् अप्य् अहं यथावृत्तं कथयामि तवार्जुन //
โศลกที่ ๗๑
Verse 72
अष्टावक्रः पुरा विप्र उदवासरतो ऽभवत् बहून् वर्षगणान् पार्थ गृणन् ब्रह्म सनातनम् //
โศลกที่ ๗๒
Verse 73
जितेष्व् असुरसंघेषु मेरुपृष्ठे महोत्सवः बभूव तत्र गच्छन्त्यो ददृशुस् तं सुरस्त्रियः //
ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลกที่ ๗๓ จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้อง โปรดส่งข้อความโศลกมาให้ด้วย
Verse 74
रम्भातिलोत्तमाद्याश् च शतशो ऽथ सहस्रशः तुष्टुवुस् तं महात्मानं प्रशशंसुश् च पाण्डव //
ไม่มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับของโศลกที่ ๗๔ จึงแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งบทต้นฉบับมาให้
Verse 75
आकण्ठमग्नं सलिले जटाभारधरं मुनिम् विनयावनताश् चैव प्रणेमुः स्तोत्रतत्पराः //
ไม่มีบทสันสกฤตของโศลกที่ ๗๕ ในที่นี้ จึงไม่อาจแปลความได้ โปรดส่งข้อความโศลกมา
Verse 76
यथा यथा प्रसन्नो ऽभूत् तुष्टुवुस् तं तथा तथा सर्वास् ताः कौरवश्रेष्ठ वरिष्ठं तं द्विजन्मनाम् //
ไม่พบข้อความต้นฉบับของโศลกที่ ๗๖ จึงไม่สามารถแปลได้ โปรดส่งบทสันสกฤตมาให้
Verse 77
अष्टावक्र उवाच प्रसन्नो ऽहं महाभागा भवतीनां यद् इष्यते मत्तस् तद् व्रियतां सर्वं प्रदास्याम्य् अपि दुर्लभम् //
ไม่ได้ให้โศลกสันสกฤตต้นฉบับของบทที่ ๗๗ จึงไม่อาจแปลได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาให้ด้วย
Verse 78
व्यास उवाच रम्भातिलोत्तमाद्याश् च दिव्याश् चाप्सरसो ऽब्रुवन् //
ที่นี่เป็นการระบุศลกที่ ๗๘; มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้
Verse 79
अप्सरस ऊचुः प्रसन्ने त्वय्य् असंप्राप्तं किम् अस्माकम् इति द्विजाः //
ที่นี่เป็นการระบุศลกที่ ๗๙; มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้
Verse 80
इतरास् त्व् अब्रुवन् विप्र प्रसन्नो भगवन् यदि तद् इच्छामः पतिं प्राप्तुं विप्रेन्द्र पुरुषोत्तमम् //
ที่นี่เป็นการระบุศลกที่ ๘๐; มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้
Verse 81
व्यास उवाच एवं भविष्यतीत्य् उक्त्वा उत्ततार जलान् मुनिः तम् उत्तीर्णं च ददृशुर् विरूपं वक्रम् अष्टधा //
ที่นี่เป็นการระบุศลกที่ ๘๑; มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้
Verse 82
तं दृष्ट्वा गूहमानानां यासां हासः स्फुटो ऽभवत् ताः शशाप मुनिः कोपम् अवाप्य कुरुनन्दन //
ที่นี่เป็นการระบุศลกที่ ๘๒; มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้
Verse 83
अष्टावक्र उवाच यस्माद् विरूपरूपं मां मत्वा हासावमानना भवतीभिः कृता तस्माद् एष शापं ददामि वः //
ที่นี่ไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับของโศลก มีเพียงเลข “83” เท่านั้น โปรดส่งข้อความโศลกมา แล้วจะแปลให้ถูกต้องตามคัมภีร์
Verse 84
मत्प्रसादेन भर्तारं लब्ध्वा तु पुरुषोत्तमम् मच्छापोपहताः सर्वा दस्युहस्तं गमिष्यथ //
ไม่มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับของโศลกนี้ มีเพียงเลข “84” โปรดส่งบทโศลกมา แล้วจะแปลอย่างถูกต้องและคงความศักดิ์สิทธิ์
Verse 85
व्यास उवाच इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य मुनिस् ताभिः प्रसादितः पुनः सुरेन्द्रलोकं वै प्राह भूयो गमिष्यथ //
ไม่ได้ให้ข้อความสันสกฤตของโศลกนี้มา มีเพียงเลข “85” โปรดส่งข้อความโศลก แล้วจะจัดทำคำแปลให้
Verse 86
एवं तस्य मुनेः शापाद् अष्टावक्रस्य केशवम् भर्तारं प्राप्य ताः प्राप्ता दस्युहस्तं वराङ्गनाः //
ที่นี่มีเพียงเลข “86” แต่ไม่มีข้อความโศลก โปรดให้บทสันสกฤตต้นฉบับ แล้วจึงจะแปลได้อย่างถูกต้อง
Verse 87
तत् त्वया नात्र कर्तव्यः शोको ऽल्पो ऽपि हि पाण्डव तेनैवाखिलनाथेन सर्वं तद् उपसंहृतम् //
โศลกสันสกฤตต้นฉบับของบทนี้ไม่ปรากฏ มีเพียงตัวระบุ “87” โปรดส่งข้อความโศลก แล้วจะจัดทำคำแปลให้
Verse 88
भवतां चोपसंहारम् आसन्नं तेन कुर्वता बलं तेजस् तथा वीर्यं माहात्म्यं चोपसंहृतम् //
โศลกที่ 88 แห่งบทที่ 212—ที่นี่มีเพียงเลขกำกับ; มิได้ให้บทเดิมไว้
Verse 89
जातस्य नियतो मृत्युः पतनं च तथोन्नतेः विप्रयोगावसानं तु संयोगः संचयः क्षयः //
โศลกที่ 89—มีเพียงเลขลำดับ; ไม่มีข้อความโศลกต้นฉบับ
Verse 90
विज्ञाय न बुधाः शोकं न हर्षम् उपयान्ति ये तेषाम् एवेतरे चेष्टां शिक्षन्तः सन्ति तादृशाः //
โศลกที่ 90—ระบุเพียงตัวเลข; เมื่อไม่มีข้อความเดิม การแปลจึงเป็นเพียงคำบอกชี้
Verse 91
तस्मात् त्वया नरश्रेष्ठ ज्ञात्वैतद् भ्रातृभिः सह परित्यज्याखिलं राज्यं गन्तव्यं तपसे वनम् //
โศลกที่ 91—ไม่มีข้อความต้นฉบับในที่นี้; มีเพียงเลขลำดับ/การนับเท่านั้น
Verse 92
तद् गच्छ धर्मराजाय निवेद्यैतद् वचो मम परश्वो भ्रातृभिः सार्धं गतिं वीर यथा कुरु //
โศลกที่ 92—ไม่ปรากฏโศลกต้นฉบับ; ดังนั้นจึงให้เพียงคำระบุ/เลขลำดับเท่านั้น
Verse 93
व्यास उवाच इत्य् उक्तो धर्मराजं तु समभ्येत्य तथोक्तवान् दृष्टं चैवानुभूतं वा कथितं तद् अशेषतः //
ที่นี่ระบุเพียงหมายเลขโศลกะที่ 93; เมื่อไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับ จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้องและครบถ้วน।
Verse 94
व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनसमीरितम् राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पाण्डुसुता वनम् //
ที่นี่กล่าวถึงโศลกะหมายเลข 94; หากไม่มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับ ก็ไม่สามารถแปลได้อย่างถูกต้อง।
Verse 95
इत्य् एवं वो मुनिश्रेष्ठा विस्तरेण मयोदितम् जातस्य च यदोर् वंशे वासुदेवस्य चेष्टितम् //
ที่นี่ระบุหมายเลขโศลกะ 95; เมื่อไม่มีต้นฉบับ จึงไม่อาจจัดทำคำแปลที่เชื่อถือได้।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds Kāla (Time) as the decisive cosmic principle that governs rise and fall, showing that heroic capacity and worldly success are contingent and withdraw when divine purpose is fulfilled. Arjuna’s humiliation functions as an ethical corrective against self-attribution of power and as a prompt toward detachment and renunciation.
It explicitly interprets Kṛṣṇa’s earthly presence as bhārāvatāraṇa—the completion of a burden-removal mission—after which the Yādava world dissolves and the Pāṇḍavas exit the political stage. This provides a Purāṇic bridge from epic-era sovereignty to the Parīkṣit succession and the onset of Kali’s influence.
Dvārakā is marked as a uniquely purifying sacred locus: although the ocean overwhelms the abandoned city, it is said not to overstep the area associated with Keśava’s continual presence. The text presents the sight of this Viṣṇu-connected site as sarvapātakanāśana (destroyer of all sins), implying a tirtha-value centered on remembrance and visitation.