Next Verse

Shloka 1

Citraketu Offends Śiva, Is Cursed by Pārvatī, and Is Glorified as a Vaiṣṇava

श्रीशुक उवाच यतश्चान्तर्हितोऽनन्तस्तस्यै कृत्वा दिशे नम: । विद्याधरश्चित्रकेतुश्चचार गगने चर: ॥ १ ॥

śrī-śuka uvāca yataś cāntarhito ’nantas tasyai kṛtvā diśe namaḥ vidyādharaś citraketuś cacāra gagane caraḥ

ศรีศุกเทวโคสวามีกล่าวว่า ครั้นอนันตภควานอันเป็นพระผู้เป็นเจ้าสูงสุดอันตรธานไปทางทิศใด จิตรเกตุก็ถวายบังคมต่อทิศนั้น แล้วออกท่องไปในห้วงอากาศในฐานะประมุขแห่งวิทยาธร

श्रीशुकःŚrī Śuka
श्रीशुकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रीशुक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास (श्री + शुक)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
यतःfrom which; thereupon
यतः:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्ध/कारणार्थक (from which/thereupon)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)
अन्तर्हितःhaving disappeared; hidden
अन्तर्हितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्तर्हित (कृदन्त; अन्तर्धा + हि/धा)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अदृश्यः/लुप्तः’
अनन्तःAnanta (the Lord)
अनन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यैto her
तस्यै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन
कृत्वाhaving done; having made
कृत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); ‘करित्वा’
दिशेto the direction (quarter)
दिशे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन
नमःsalutation
नमः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनमस् (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत् प्रयोग)
Formअव्यय-प्रयोग (indeclinable interjection); नमस्कारार्थक
विद्याधरःa Vidyādhara
विद्याधरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविद्याधर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विद्यायाः धरः)
चित्रकेतुःCitraketu
चित्रकेतुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्रकेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समास (चित्रः केतुः)
चचारwandered; moved about
चचार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
गगनेin the sky
गगने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगगन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
चरःmoving; roaming
चरः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (one who moves)
Ś
Śukadeva
A
Ananta (Saṅkarṣaṇa)
C
Citraketu

FAQs

This verse shows Citraketu offering namah to the very direction where Ananta disappeared, teaching reverence and continued remembrance even after the Lord is no longer visible.

Because he honored the Lord’s presence and departure, expressing gratitude and devotion (bhakti) by bowing to the place associated with the Lord’s manifestation.

Maintain devotion after uplifting moments—by offering gratitude, remembering the Lord, and continuing steady practice even when inspiration or “darśana-like” experiences fade.