Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Vṛtrāsura Instructs Indra on Providence and Devotion; The Slaying of Vṛtrāsura

महाप्राणो महावीर्यो महासर्प इव द्विपम् । कृत्वाधरां हनुं भूमौ दैत्यो दिव्युत्तरां हनुम् । नभोगम्भीरवक्त्रेण लेलिहोल्बणजिह्वया ॥ २७ ॥ दंष्ट्राभि: कालकल्पाभिर्ग्रसन्निव जगत्‍त्रयम् । अतिमात्रमहाकाय आक्षिपंस्तरसा गिरीन् ॥ २८ ॥ गिरिराट् पादचारीव पद्भ्यां निर्जरयन् महीम् । जग्रास स समासाद्य वज्रिणं सहवाहनम् ॥ २९ ॥

mahā-prāṇo mahā-vīryo mahā-sarpa iva dvipam kṛtvādharāṁ hanuṁ bhūmau daityo divy uttarāṁ hanum

พฤत्राสูรผู้ทรงพลังวางขากรรไกรล่างบนพื้นและขากรรไกรบนในท้องฟ้า ปากของเขาลึกราวกับท้องฟ้า เขาทำให้ภูเขาสั่นสะเทือนและกลืนกินพระอินทร์พร้อมช้างเอราวัณ

महाप्राणःvery mighty/breathing powerfully
महाप्राणः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहā-प्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (महान् प्राणः यस्य)
महावीर्यःof great prowess
महावीर्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहā-वीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय
महासर्पःa great serpent
महासर्पः:
Upameya (उपमेय)
TypeNoun
Rootमहā-सर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (comparative particle)
द्विपम्an elephant
द्विपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्विप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कृत्वाhaving made/placing
कृत्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (Absolutive/Gerund), अव्यय
अधराम्lower
अधराम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (हनुम्)
हनुम्jaw
हनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
दैत्यःthe Daitya (Vṛtra)
दैत्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दिव्युत्तराम्the upper (jaw), wondrous
दिव्युत्तराम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य-उत्तरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (दिव्या च सा उत्तरा च) विशेषण (हनुम्)
हनुम्jaw
हनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नभोगम्भीरवक्त्रेणwith a mouth deep as the sky
नभोगम्भीरवक्त्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनभः-गम्भीर-वक्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (नभः इव गम्भीरं वक्त्रं यस्य)
लेलिहोल्बणजिह्वयाwith a lolling, fierce tongue
लेलिहोल्बणजिह्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootलेलिह-उल्बण-जिह्वा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्मधारय (लेलिहा च सा उल्बणा च जिह्वा)
दंष्ट्राभिःwith (his) fangs
दंष्ट्राभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
कालकल्पाभिःlike Time/Death itself
कालकल्पाभिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाल-कल्प (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष (काल इव कल्पाः) विशेषण (दंष्ट्राभिः)
ग्रसन्devouring
ग्रसन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootग्रह्/ग्रस् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
जगत्-त्रयम्the three worlds
जगत्-त्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजगत्-त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (त्रीणि जगन्ति)
अतिमात्रमहाकायःof excessively huge body
अतिमात्रमहाकायः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति-मात्र- महā-काय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (अतिमात्रः महाकायः यस्य)
आक्षिपन्dragging/throwing about
आक्षिपन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ-क्षिप् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तरसाwith force
तरसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (by force)
गिरीन्mountains
गिरीन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
गिरिराट्the king of mountains
गिरिराट्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगिरि-राट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (गिरीणां राट्)
पादचारीa walker on foot
पादचारी:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootपाद-चारी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (पादैः चरति)
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
पद्भ्याम्with (his) two feet
पद्भ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन
निर्जरयन्wearing down/crushing
निर्जरयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनिर्जरय् (धातु; causative of जॄ/जॢ 'to wear away')
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative sense)
महीम्the earth
महीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
जग्रासswallowed
जग्रास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रस् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समासाद्यhaving approached
समासाद्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-सद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (Absolutive/Gerund), अव्यय
वज्रिणम्the thunderbolt-bearer (Indra)
वज्रिणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवज्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सहवाहनम्together with his mount
सहवाहनम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसह-वाहन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाव (सह + वाहनम्) विशेषण (वज्रिणम्)
V
Vṛtrāsura

FAQs

It depicts Vṛtrāsura as immensely powerful, opening his jaws from earth to sky with a dreadful tongue—like a colossal serpent ready to swallow an elephant.

To convey the overwhelming danger faced by Indra and the devas, heightening the narrative contrast between asuric might and the ultimate supremacy of divine arrangement.

When problems appear ‘too big to swallow us,’ the Bhāgavatam reminds us to see fear realistically yet take shelter in dharma and the Lord’s protection rather than panic.