The Glories of Lord Ananta (Śeṣa/Saṅkarṣaṇa) and the Cosmic Foundation Beneath Pātāla
ध्यायमान: सुरासुरोरगसिद्धगन्धर्वविद्याधरमुनिगणैरनवरतमदमुदितविकृतविह्वललोचन: सुललितमुखरिकामृतेनाप्यायमान: स्वपार्षदविबुधयूथपतीनपरिम्लानरागनवतुलसिकामोदमध्वासवेन माद्यन्मधुकरव्रातमधुरगीतश्रियं वैजयन्तीं स्वां वनमालां नीलवासा एककुण्डलो हलककुदि कृतसुभगसुन्दरभुजो भगवान्महेन्द्रो वारणेन्द्र इव काञ्चनीं कक्षामुदारलीलो बिभर्ति ॥ ७ ॥
dhyāyamānaḥ surāsuroraga-siddha-gandharva-vidyādhara-muni-gaṇair anavarata-mada-mudita-vikṛta-vihvala-locanaḥ sulalita-mukharikāmṛtenāpyāyamānaḥ sva-pārṣada-vibudha-yūtha-patīn aparimlāna-rāga-nava-tulasikāmoda-madhv-āsavena mādyan madhukara-vrāta-madhura-gīta-śriyaṁ vaijayantīṁ svāṁ vanamālāṁ nīla-vāsā eka-kuṇḍalo hala-kakudi kṛta-subhaga-sundara-bhujo bhagavān mahendro vāraṇendra iva kāñcanīṁ kakṣām udāra-līlo bibharti.
ศุกเทวโคสวามีกล่าวต่อว่า เหล่าเทวดา อสูร อุรคะ สิทธะ คนธรรพ์ วิทยาธร และหมู่นักบวชผู้สูงส่ง ต่างสวดอ้อนวอนแด่พระองค์ไม่ขาดสาย ด้วยความปีติอันดุจมึนเมา พระองค์ดูราวกับเคลิบเคลิ้ม ดวงเนตรดุจดอกไม้บานไหวไปมา พระองค์ยังทำให้สหายผู้ติดตามและผู้นำแห่งเทวดาพอใจด้วยถ้อยคำอันหวานจากพระโอษฐ์ ทรงฉลองพระองค์สีน้ำเงิน สวมต่างหูเพียงข้างเดียว และทรงแบกคันไถไว้ด้านหลังด้วยพระกรอันงดงาม รอบพระองค์มีเข็มขัดทอง และพวงมาลัยไวชัยยันตีจากดอกทุลสีที่สดใหม่เสมอประดับพระศอ ผึ้งที่เมามายด้วยกลิ่นหอมดุจน้ำผึ้งของทุลสีส่งเสียงหึ่งอย่างไพเราะรอบพวงมาลัย ทำให้ยิ่งงดงามขึ้น ดังนี้พระองค์ทรงสำราญในลีลาอันเอื้อเฟื้อยิ่งของพระองค์
This verse depicts countless exalted beings continually meditating on the Lord, becoming overwhelmed with bliss—indicating that remembrance and contemplation of Ananta’s divine form naturally awakens ecstatic devotion and steadies the mind in transcendence.
Śukadeva highlights sensory-rich, sacred imagery—Vaijayantī garland and fresh tulasī—showing that the Lord’s beauty is not material but spiritually intoxicating, drawing even nature (bees) into sweet, harmonious glorification.
Practice daily dhyāna and kīrtana by focusing on the Lord’s form and names; keep tulasī with reverence if possible; and cultivate steady remembrance—replacing restless attention with devotional contemplation that brings calm and inner joy.